ایجاد دغدغه‌ای برای کودکان وجود ندارد

گفت‌وگو با سودابه سالم سرپرست گروه کوبه‌ای آوازی «ودا»

موسیقی کوک_ علی نامجو| کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از پیش از انقلاب فضایی بود برای معرفی چهره‌های اثرگذاری در عرصه هنر ایران‌زمین.

عباس کیارستمی، ناصر تقوایی، امیر نادری و سودابه سالم از جمله نام‌های آشنایی هستند که هنر و البته تأثیرگذاری‌شان با کانون گره خورده است.

سودابه سالم آهنگساز، نوازنده و مدرس موسیقی ایرانی است که بعد از فارغ‌التحصیل شدن از دانشکده هنرهای زیبا، همکاری‌اش را با کانون آغاز کرد. شاید همین همکاری هم باعث شد او قدم در راهی بگذارد که امروز حدود چهار دهه است مشغول گام برداشتن در آن است.

سالم در این سال‌ها شاید تنها هنرمندی بوده که همه هم و غمش را گذاشت برای موسیقی کودکان آن هم با استفاده از المان‌های فرهنگی نقاط مختلف سرزمین‌مان.

او البته در عرصه موسیقی درمانی، خلاقیت و آموزش موسیقی دوره‌هایی را نیز در اتریش گذرانده و سال‌هاست دارد برای کودکان کار می‌کند، با این هدف که حال آنها خوب باشد و کودکان تحت تعلیم او بتوانند ارتباط بهتری با محیط اطرافشان برقرار کنند.

او متد آموزشی «بازی‌های آوازی» را باز هم برای کودکان پایه‌گذاری کرد و با تأسیس «ارکستر کودکان ایران‌زمین»، «گروه موسیقی کودکان بم» و گروه موسیقی «ودا» نام خودش را به‌عنوان فعال‌ترین بانو و البته هنرمند در عرصه موسیقی کودکان در ایران به ثبت رساند.

فیلم آموزش ریتم «طبلک» و مجموعه صوتی تصویری «ترانه‌های کودکی» ازجمله آثار دیداری شنیداری اوست، «زیر گنبد کبود»، «سه پرده شاهنامه»، «بازی‌های آوازی ۱» با تنظیم «کارن همایونفر»، «بازی‌های آوازی ۲،۳ و ۴» و «ترانه‌های چرا چرا؟»

از آلبوم‌های آهنگسازی شده از سوی اوست و «بخوان با من بساز با من ۱ و ۲»، «آموزش موسیقی در مدارس دوره ابتدایی» و «طبلک» (خودآموز موسیقی) برخی از کتاب‌هایی است که بانو سالم تا امروز نگاشته است.

او با گروه کوبه‌ای آوازی «ودا» دوشنبه‌شب در تالار وحدت و در قالب جشنواره موسیقی فجر به روی صحنه رفت و در روزهایی که شاید استقبال گرمی از جشنواره سی و پنجم صورت نمی‌گیرد، با گروهش کاری کرد کارستان.

به بهانه اجرای جالب‌توجه گروه او و برای بررسی نگاهش درباره موسیقی کودک با او گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

اجرای دوشنبه‌شب گروه کوبه‌ای و آوازی ودا به سرپرستی شما، یکی از خاطره‌انگیزترین کنسرت‌ها در جشنواره موسیقی فجر این دوره را رقم زد. با این توضیح درباره حضور کودکان در جشنواره موسیقی فجر چه نظری دارید؟

از نگاه من اگر واقعاً مفهوم کودک و موسیقی کودک برای مسئولان کشور ما اهمیت دارد باید جشنواره‌ای مخصوص این رده سنی در سطح ملی برگزار شود و گروه‌های مختلف فعال درزمینه موسیقی کودکان بتوانند در آن شرکت کنند.

وگرنه اینکه یک گروه کودک در جشنواره فجر شرکت کند و تعدادی از خانواده‌های اعضای آن گروه در کنار برخی از علاقه‌مندان شنیدن کار چنین گروهی به جشنواره موسیقی فجر بیایند، عملاً کارکردی نخواهد داشت.

اگر یک نفر بگوید برای این رده سنی جشنواره موسیقی جوان و جشنواره نوای خرم در کشور فعالیت می‌کنند، چه پاسخی دارید؟

این دو جشنواره‌ای که نام بردید هر دو جنبه رقابتی دارند درحالی‌که نگاه من به موسیقی در این رده سنی به‌هیچ‌عنوان رقابتی نیست و فکر می‌کنم موسیقی می‌تواند در جنبه‌های مختلفی همچون تعلیم و تربیت و حتی درمان برخی مشکلات در کودکان سرزمین ما، اثر مثبتی داشته باشد.

در این رده سنی جشنواره باید برگزار شود که مظاهر فرهنگی مناطق و نواحی مختلف ایران، آداب و رسوم گوناگونی که در نقاط مختلف کشورمان وجود دارد و لباس‌های مختلف را به نمایش بگذارد.

چنین جشنواره‌ای باید هدفی مشخص داشته باشد وگرنه فردا روزی شما این گروه سنی را روی صحنه می‌بیند که کاخن می‌نوازند و تانگو می‌رقصند.

در بخشی از سخنان کنسرت دوشنبه‌شب ارکسترتان روی صحنه گفتید که علاقه‌مندید با کودکان کار جنوب شهر اجرایی را برگزار کنید

شاید برخی از خوانندگان این مطلب تازه در جریان برنامه‌هایی که من تا امروز درزمینه موسیقی کودکان انجام داده‌ام، قرار گرفته باشند، اما من از سال‌ها قبل با کودکان در شرایط مختلف اجتماعی کار کرده‌ام.

برای مثال کنسرتی را با کودکان زلزله‌زده بم در همین تالار وحدت به روی صحنه بردم و کنسرتی را با بچه‌های کانون اصلاح و تربیت اجرا کردم. به طور کل باید بگویم بعضی از کارهای من با هدف موسیقی‌درمانی انجام می‌شود.

با این توضیح در آن کارها به دنبال تربیت کردن موزیسین نیستم بلکه تلاش می‌کنم حال روحی بچه‌ها با استفاده از موسیقی بهتر شود تا بتوانند با آدم‌های اطرافشان ارتباط بهتری برقرار کنند.

با توجه به اینکه به دنبال تربیت موزیسین نیستید، اجرای دوشنبه‌شب ارکستر شما در مقایسه با بسیاری از اجراهایی که در همین جشنواره به روی صحنه رفت، هم با استقبال بهتری برگزار شد و هم در رسانه‌ها موردتوجه قرار گرفت

در ابتدا باید بگویم که اجرای دوشنبه‌شب را بخشی از ارکستر کودکان ایران‌زمین به روی صحنه بردند درحالی‌که اگر اجرای ارکستر به طور کامل را می‌شنیدید، به‌احتمال واکنشی بهتر از این هم داشتید.

پیش‌ازاین هم بارها و بارها پیش آمده که مخاطبان کنسرت‌هایی که من با کودکان برگزار می‌کنم، گفته‌اند صدادهی این ارکستر از صدادهی ارکستر ملی هم بهتر بوده است.

شیوه آموزشی من شیوه‌ای خاص است که از سه سالگی آغاز می‌شود و بعد از آن ادامه پیدا می‌کند بنابراین روش ما این‌طور نبوده که چند نفر کودک را انتخاب کنیم که بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای روی صحنه بیایند و صدای سازهایشان را دربیاورند.

اگر به خاطر داشته باشید روی صحنه کنسرت ارکستر در جشنواره هم گفتم که در ادامه بازی‌های آوازی تصمیم گرفتیم کودکانی که دف و تنبک می‌نوازند، سازهای کوبه‌ای ایرانی را روی صحنه اجرا کنند.

اصلاً هدف بازی‌های آوازی بازگشت به سمت و سوی فرهنگی خودمان و شناساندن هویت فرهنگی ایران به کودکان و بقیه مردم ایران است.

چنین اجرایی تنها برای به روی صحنه رفتن در جشنواره موسیقی فجر آماده نشده و اگر شما به برج آزادی بیایید، خواهید دید که هر سه ماه یک بار، ما چنین برنامه‌ای را اجرا می‌کنیم.

در این اجراها حرکت و نمایش هم باید باشد اما آن را حذف می‌کنند و در واکنش به این اقدام هم هست که ارکستر ایران‌زمین هفت سال به جشنواره موسیقی فجر نیامد.

این کودکان که سن و سالی ندارند که حرکتشان ایجاد مشکل کند. بنابراین چرا حرکت را از اجرای این ارکستر حذف می‌کنند؟

راستش فکر می‌کنم از نگاه مسئولان در این سن و سال بچه‌ها نباید حرکت انجام بدهند، اما از بیست‌سالگی به بعد مجازند هر کاری دوست دارند، انجام بدهند.

پاسخ شما به این پرسش جدی است؟

این حقیقت جامعه ماست. آنها زورشان به بچه‌هایی در این سن و سال می‌رسد، اما وقتی همین بچه‌ها به بیست‌سالگی رسیدند، دیگر نمی‌توانند جلوی‌شان را بگیرند. متأسفانه درزمینه موسیقی کودک کار کارشناسی انجام نمی‌شود چون اصلاً دغدغه فرهنگی برای کودکان در کشور ما وجود ندارد.

کافی است به برنامه‌های کودک و نوجوانی که در رادیو و تلویزیون پخش می‌شود، نگاه کنید. آیا برنامه‌های این رده سنی که از صداوسیما پخش می‌شود، محتوای مناسبی دارد؟ قیافه و لباس پوشیدن و حرف زدن خاله نرگس و عمو پورنگ مطابق با فرهنگ و ادبیات ایران‌زمین است؟

ما فرهنگ، فلسفه و تعلیم و تربیت ویژه خودمان را داریم اما انعکاس هیچ‌یک از این المان‌ها را نمی‌توانیم در صداوسیمای کشورمان ببینیم. مقوله تربیتی کودکان تنها محدود به موسیقی نمی‌شود، اما موسیقی می‌تواند در همه این موارد اثرگذار باشد.

برای روی صحنه بردن اجرای دوشنبه‌شب ارکستر ودا، بچه‌ها چند جلسه تمرین کرده بودند؟

کودکان ارکستر ما برای این اجرا تنها ۶ جلسه به شکل گروهی با هم تمرین کرده بودند. البته همه بچه‌ها در دوره سازهای کودک حضور دارند. همه کودکان گروه یک سال دوره آموزش سازهای کوبه‌ای را می‌گذرانند.

با این توضیح ما هیچ برنامه مشخصی برای اینکه بچه‌ها در جشنواره شرکت کنند، نداشتیم اما به‌هرحال امسال شرایط به‌گونه‌ای پیش رفت که حاضر شدم گروه کوبه‌ای آوازی ودا در جشنواره موسیقی امسال حضور داشته باشد.

در سال‌های قبل چرا در جشنواره حضور نداشتید؟

از یک سو در دوره‌های قبلی سالن وحدت را در اختیار ما نمی‌گذاشتند و با توجه به جمعیت گروه من صلاح نمی‌دانستم در سالن دیگری به روی صحنه برویم. البته امسال هم به دلیل اینکه برنامه اجراها به دلایل مختلف خلوت بود، وحدت به گروه ما رسید.

از سوی دیگر برخورد پشت‌صحنه با بچه‌ها خوب نبود و فضا از نظر بهداشتی مناسب نبود، دستشویی‌ها بو می‌داد و امکانات حداقلی برای حضور کودکان فراهم نبود. بنا به این دلایل هم من در سال‌های گذشته حاضر به شرکت دادن بچه‌های گروه در جشنواره موسیقی فجر نبودم.

از نگاه شما علاوه بر موضوع موسیقی‌درمانی، کنسرت‌هایی این‌چنین چه تأثیری روی کودکان دارد؟

این اجراها و به‌طورکلی موسیقی کودک می‌تواند روی رشد مغزی بچه‌ها تأثیر مثبت بگذارد و مثلاً باعث پیشرفت‌شان در دروسی از جمله ریاضیات بشود. از سوی دیگر تأثیر بعدی موسیقی کودک فعالیت همزمان نیمکره چپ و راست مغز در کودکانی است که موسیقی می‌آموزند.

علاوه بر این و درنهایت محصول موسیقی برای کودکان بالا بردن تمرکز است و تمرکز چیزی است که هر انسانی برای بهتر انجام دادن وظایفش در طول زندگی به آن احتیاج دارد.

برای مثال شما به‌عنوان یک روزنامه‌نگار به تمرکز بیش از هر چیزی احتیاج دارید و کودکانی که در سنین پایین موسیقی را فراگرفته باشند می‌توانند در مشاغلی نظیر روزنامه‌نگاری در ایام بزرگ‌سالی‌شان موفق شوند.

با توجه به گستردگی رپرتواری که دوشنبه‌شب از سوی گروه شما در تالار وحدت اجرا شد و با در نظر گرفتن اجراهای متنوع ارکستر ایران‌زمین، کودکانی با این سن و سال چطور آثاری با این پیچیدگی را می‌آموزند؟

راستش در یک گفت‌وگوی کوتاه پاسخ دادن به سؤالی که جوابش حاصل ۴۰ سال فعالیت من درزمینه موسیقی کودکان است، عملاً ممکن نیست اما سعی می‌کنم به‌اختصار دراین‌باره برایتان توضیح بدهم.

معمولاً در هیچ جای دنیا بچه‌هایی به این سن و سال با نت موسیقی را نمی‌آموزند، اما ما در آموزش‌هایمان از شیوه‌هایی استفاده می‌کنیم که کودکان با استفاده از آن به شکل گوشی بتوانند آهنگ‌های متفاوت و گوناگون را فرابگیرند و اجرا کنند.

اگر به کودکی در این سن و سال به خوبی موسیقی آموزش داده شود، می‌تواند به‌درستی بیاموزد و اجرا کند، اما اگر جلویش نت بگذاری نمی‌تواند تشخیص بدهد.

در پایان، سخنی باقی‌مانده که بخواهید بگویید؟

بله. من اجرای دوشنبه‌شب گروه ودا را به روح پاک جان‌باختگان هواپیمای ۷۵۲ به‌خصوص کودکانی که در آن پرواز حضور داشتند و روح پاک کودکان کولبری که برای به‌دست آوردن تکه‌ای نان، جان داده‌اند، تقدیم می‌کنم.

به‌هرحال بچه‌ها در این سن و سال نباید غمگین باشند و به قول استاد عزیزم بانو توران میرهادی آنها باید غم‌های بزرگ را به کارهای بزرگ تبدیل کنند.

منتشر شده در روزنامه همدلی