این جو را با موسیقی تلطیف کنیم

کیهان کلهر در کنسرت شهر خاموش که در تالار وحدت به روی صحنه رفت:

موسیقی کوک-پریسا قاسم زاده| کیهان کلهر از آن نام‌هایی است که در موسیقی و به‌طور کل هنر معاصر ایران جاودان شده، نه فقط به خاطر پیشرفت‌های موسیقایی‌اش که برای آن آرمان‌های انسانی که همیشه با سازش آواز کرده است.

به‌احتمال، بسیاری با این گزاره موافق‌اند که در روزگار کنونی زیادند نام‌هایی که در عرصه هنر، علم و سیاست برای مردم شناخته شده‌اند اما تعداد کسانی که از میان این شخصیت‌های شهره می‌توانند جریان‌سازی کنند و روی توده جامعه اثر بگذارند، شاید به تعداد انگشتان یک دست هم نباشد.

خوب یا بد بودن این چهره‌های اثرگذار بماند، اما کم بودنشان را می‌شود از رد پایی که در ذهن مردمانشان به‌جا گذاشته‌اند، فهمید.

بی‌اغراق، کیهان کلهر را باید هنرمندی مشهور و البته اثرگذار در میان جامعه ایران به‌حساب آورد. او ۱۹ مهرماه ۱۳۹۸ در سالن رویال فستیوال هال لندن کنسرتی با عنوان «کیهان کلهر و تریو رامبرانت» را روی صحنه برده بود و نشان داد نه فقط در سطح ایران و منطقه که در سطح جهان بدل به آرتیستی اثرگذار شده است.

کلهر در آن شب و رودرروی چند صد مخاطب کنسرتش به سخن آمد و گفت: «قرار بود در استانبول کنسرتی داشته باشم که آن را لغو کردم.

به‌عنوان نشانه‌ای و احترامی به برادران و خواهران کُردم و به‌عنوان آخرین قطعه به زبان کردی کاری را برای بچه‌های کُرد که حالا در این جنگ هستند، می‌خوانم. امیدوارم روزی در جهانی زندگی کنیم که در آن خبری از جنگ نباشد و همه بدانیم و مطمئن باشیم که همه بچه‌ها در بستری آرام می‌خوابند. من نمی‌توانم حرف بزنم، کلام دیگری ندارم که بگویم و این قطعه آخر را به کودکان کُرد تقدیم می‌کنم».

این نوازنده ایرانی، در طول سال‌های گذشته کنسرت‌های پرشماری را در شهرهای مختلف جهان به روی صحنه برده است که با رجوع به هرکدام از آن اجراها می‌شود فهمید که او هنرمندی است با حرف‌هایی پشت آرشه کمانچه‌اش.

«شهر خاموش» یکی از آلبوم‌های کیهان کلهر است که در طول سال‌های گذشته بارها و بارها در صحنه‌های شهرهای مختلف ایران و جهان شنیدنی شده است؛ آلبومی که سال‌ها قبل آن را به قربانیان و کودکان حلبچه هدیه کرده بود.  او در «شهر خاموش»  با «کوارتت زهی بروکلین رایدر» همراه شد تا این اثر برای اولین بار سال۱۳۸۷ خارج از ایران منتشر شود.

کلهر در این آلبوم ترس و بهت را توأمان ساز کرد و از لابه‌لای غبار به‌جا مانده از ویرانه‌های جنگ، به سراغ ساختن دهکده رفت. شهر خاموش با این نگاه روزنه‌ای شد برای ساختن شهری آباد و شاد. او در این آلبوم هم مثل بسیاری از آثار دیگرش نشان داد که گروه‌نوازی میان‌فرهنگی یکی از زمینه‌هایی است که این موسیقی‌دان واقعاً بین‌المللی، در آن متخصص است.

«شهر خاموش» آلبومی است با تنظیم کلهر و نوازندگی سه تار و کمانچه او. نوازندگان ویلن این آلبوم جان گندلزمن و کالین جاکوبسن بودند، نیکلاس کوردز ویولا نواخته بود و اریک جاکوبسن ویولنسل را،  مارک سوتر سازهای کوبه‌ای را نواخته بود، کنترباس را جفری بیچر زده بود و  نوازندگی سنتور و تنبک این آلبوم را سیامک آقایی بر عهده داشت.

سیل نوروز امسال، کلهر و شهر خاموش کودکان قربانیان بمباران حلبچه را به میهمانی سوگ هموطنان راهی کرد و حالا در این روزهای تلخ او با همان شهر خاموش به ضیافت ماتم ایرانیان آمده است.

او یکشنبه‌شب برخلاف تعدادی از هنرمندان که اجراهای خود را لغو کرده بودند، سازش را با جدیتی بیش از گذشته برای مردم غم‌زده این روزهای ایران کوک کرد. اجرای هفته گذشته شهر خاموش کلهر با اعلام عزای عمومی در کشور لغو شده بود، اما او یکشنبه‌شب شهر خاموشش را با کوارتت مینیاتور روی صحنه تالار وحدت برد.

در آغاز،  فضای سالن با صدای سه‌تار او پر شد و قطعه «طرقه» از آلبوم «شب، سکوت، کویر» البته با تنظیمی متفاوت نواخته شد. بعد از فرود صوت سازها و سکوت تالار، کلهر روی دوزانو نشست و میکروفون را جلو کشید تا از زمزمه‌های این روزها بگوید.

او به حاضران در سالن خوشامد گفت و لب به بازگویی ماجراهای این چند روز گشود: «ماه بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم و می‌توان گفت خیلی از این ماجراهایی که دیدیم در اختیار خودمان نبود. از سوی دیگر زمزمه‌هایی از این‌طرف و آن‌طرف بود که ما هم باید کار نکنیم و کنسرت هم برگزار نکنیم.

اما من لازم می‌دانم به این نکته اشاره کنم که خانواده موسیقی در طول چهار دهه، مبارزه زیادی برای رسیدن به جایگاه کنونی کرده تا این امکان که من اینجا باشم و با شما صحبت کنم فراهم شود. هنوز در بسیاری از شهرهای ایران امکان برگزاری اجرا فراهم نیست.»

قصه، قصه جالبی است. کلهر از آن آدم‌هایی است که ناخواسته فرق دارد با بقیه هم‌صنفانش. شاید همین تفاوت هم او را حتی برای ایرانیانی که به‌احتمال چندان سررشته‌ای هم از موسیقی ندارند، جذاب می‌کند.

او گفت: «در این شرایط ما باید باهم باشیم و از نفس همدیگر استفاده کنیم و به‌جای عصبانیت و پرخاشگری این جو زمخت را با موسیقی تلطیف کنیم. موسیقی جدی هیچ‌وقت نباید تعطیل شود به خاطر اینکه کارش به تفکر واداشتن افراد است، نه مسائل دیگر.

به هر صورت هر قدمی هم که بخواهیم ازنظر اجتماعی برداریم، باید به فرهنگمان توجه کنیم و فرهنگ را بارور کنیم و ریشه تمام مسائل را در فرهنگ ببینیم. اگر مسائل فرهنگی از بین برود و ما کار نکنیم خیلی‌ها خوشحال خواهند شد. باز هم خوشحالم از این‌که در خدمت‌تان هستم و خوشحالم از این‌که شما عزیزان برای گوش دادن به موسیقی وقت می‌گذارید.»

پدرام فریوسفی، نیلوفر محبی (ویولن)، میثم مروستی (ویولا)، آتنا اشتیاقی (ویولنسل) و فرشید پاتینیان (کنترباس) نوازندگان کوارتت مینیاتور در اجرای یکشنبه بودند که از سوی کلهر به مخاطبان کنسرت «شهر خاموش» معرفی شدند.

تالار وحدت لبریز از تشویق‌های پرشور حاضران شده بود که کلهر و گروهش اجرای قطعه «آتشگاه» اثر کالین جاکوبسن را آغاز کردند.

او پیش از اجرای این قطعه ماجرای شکل‌گیری «آتشگاه» از سوی کالین جاکوبسن را روایت کرد و گفت: جاکوبسن سال‌ها قبل وقتی برای همکاری در یک پروژه به ایران سفر کرد و به بازدید مناطق مختلف رفت، در اصفهان تحت تأثیر یک آتشکده باقی‌مانده از دوره ساسانی قرار گرفت و  این قطعه را برای کوئینتت (پنج نوازی) زهی و کمانچه نوشت.

داستان لیلی و مجنون سرآغاز اجرای قطعه سوم «شهر خاموش» یکشنبه‌شب شد. کلهر گفت که قطعه «معشوق، ناامیدم مکن» زمانی نوشته شد که او مضامین این داستان را برای جاکوبسن توضیح داد و او را با این اثر از نظامی آشنا کرد.

اجرای یکشنبه‌شب کلهر با «شهر خاموش» به‌پایان رسید؛ قطعه‌ای طولانی‌تر که تک‌نوازی کمانچه کلهر در آن، همه حاضران را غرق در احساس کرد. کلهر در توضیح این قطعه گفت که ابتدا در این شهر سکوتی فراگیر می‌شود و بعد کم‌کم زمزمه حیات در این شهر دوباره جان می‌گیرد و به اوج می‌رسد.

شاید در این روزها، با وجود همه اندوه و غمی که در رگ‌های شهرها و روستاهای ایران جاری شده است، بشود به ماجرای شهر خاموش کلهر تفألی نیک زد و در انتظار زمزمه بازگشت شادی به این سرزمین، به‌روزهایی عاری از این تلخی‌ها امیدوار بود.

منتشر شده در روزنامه همدلی