در قلب ما می‌مانید

پویش مدنی هنرمندان در لغو برنامه‌های هنری برای گرامیداشت جان‌باختگان پرواز 752

موسیقی کوک-رضا نامجو| بعد از ماجرای برخورد موشک به هواپیمای اوکراینی اهالی هنر در رشته‌های مختلف واکنش‌های گوناگونی از خودشان نشان دادند. در این میان، اهالی موسیقی دست به لغو کنسرت‌ها و البته حضورشان در جشنواره فجر زدند.

اولین گروهی که اعلام کرد برای نکوداشت یاد جان‌باختگان بویینگ ۷۳۷ در جشنواره موسیقی فجر شرکت نمی‌کند، ارکستر «آرکو» به رهبری «ابراهیم لطفی» بود. این ارکستر اعلام کرد که به‌منظور همدلی با اندوه مردم و خانواده‌های جان‌باختگان سقوط هواپیمای اوکراینی، از شرکت در سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر انصراف می‌دهد.

کیوان ساکت نفر بعدی بود که اعلام کرد به هر عنوانی در جشنواره موسیقی فجر حضور نخواهد داشت. ساکت نوشت: «من به نشانه همدلی با مردم داغدار و ستم‌دیده سرزمین‌ام،‌ امسال در هیچ‌یک از جشنواره‌های هنری فجر حضور نخواهم داشت. نه به عنوان هنرمندِ شرکت‌کننده، نه در مقامِ داور یا کارشناس مدعو و نه در نقش مخاطب و بیننده هیچ‌یک از آثار».

این کارزار در عرصه موسیقی را البته «حسین علیشاپور» خواننده موسیقی ایرانی آغاز کرد و بعد از انتشار خبر انصراف داوران و دبیران جشنواره تجسمی فجر و انصراف یک بازیگر و یک کارگردان از حضور در جشنواره فیلم، از همکارانش خواست تا آنها هم به این پویش مدنی بپیوندند و اجراهایشان را به احترام مردم ایران و جان‌باختگان پرواز ۷۵۲ لغو کنند.

حسین علیشاپور در این باره گفت: «امروز به نظر می‌رسد که مردم برای مسئولان اهمیتی ندارند. هنرمندان هم جزئی از این مردم‌اند. با این توضیح چرا اهالی هنر باید کاری را انجام بدهند که مرتبط با مسئولان باشد. این یک قاعده خیلی ساده است. وقتی هواپیما سقوط کرد، خبرش سه روز در محاق ماند، درحالی‌که همه این ماجرا را می‌دانستند. نباید این ماجرا در مملکت ما رخ می‌داد. با این توضیح، ما هم به‌عنوان عضوی از این جامعه با دست زدن به یک رفتار مدنی می‌گوییم که باید الگوهای غلط مواجهه مسئولان با مردم اصلاح شود».

پیش از انتشار خبر برخورد موشک به هواپیما و درحالی‌که همه جامعه ایران در جریان سقوط هواپیمایی با ۱۷۹ سرنشین و مرگ همه آنها قرار گرفته بودند، کمتر ستاره‌ای در عالم هنر واکنشی عملی و کارساز به این اتفاق تلخ از خود نشان داد. هرچند برخورد موشک و البته پنهان ماندنش برای سه روز غم این فاجعه را بیشتر کرد، اما واقعیت آن است که قبل از اعلام خبر واقعی در مورد نحوه سقوط نیز ما با واقعه‌ای مواجه بودیم که درآن ۱۷۹ انسان جان باختند.

با این وضع، طبقه موسوم به سلبریتی در این چند روز کجا بودند؟ چرا رسانه ملی از آن نوارهای مشکی در کنار صفحه تلویزیون استفاده نکرد؟ علیشاپور در پاسخ به این پرسش که چرا پیش از اعلام ماجرای برخورد موشک، اغلب سلبریتی‌ها واکنشی جدی بابت درگذشت این‌همه انسان از خودشان نشان ندادند، گفت: «به‌هرحال باید بپذیریم سلبریتی‌ها عمدتاً آدم‌های باسوادی نیستند بلکه یا خوشگل‌اند یا خوب فیلم بازی کرده‌اند.

با این توضیح، این طبقه را باید عمدتاً جزو طبقه‌ای در جامعه دانست که نمای زیبایی دارند. این نکته را هم در نظر بگیریم که هیچ‌وقت یک استاد ادبیات دانشگاه یا یک استاد فلسفه جزء طبقه سلبریتی به حساب نمی‌آید. آنها همچون بسیاری از مردم این واقعه، را اتفاقی عادی تلقی می‌کردند. من به‌تناسب اینکه پدری نظامی دارم و برادرم خلبان است، نگاه دیگری به این اتفاق داشتم. همین‌الان هم می‌شود گفت، اغلب سلبریتی‌ها کاری را انجام می‌دهند که بیشتر به نمایش دادن خودشان کمک می‌کند».

کیوان ساکت هم به‌عنوان یکی از نام‌های پیشگام که از حضور به هر عنوان در جشنواره فجر انصراف داد، به وظیفه هنرمندان در میان جامعه اشاره کرد و گفت: «هنرمند باید بازتاب دردها، غم‌ها، ستم‌ها و نیازهای جامعه باشد. این بازتاب باید به شکلی مدنی و در قالبی فرهنگی اتفاق بیفتد تا تأثیری عمیق‌تر و طولانی‌تر روی جامعه بگذارد.

من در ابتدای این حادثه واکنش خودم را نشان دادم و برخی به نظر من انتقاد داشتند. از نگاه من برخورد قهرآمیز مسئولان، برای برخی از اهالی هنر ایجاد واهمه کرده است. از سوی دیگر شاید چون تا امروز اعتراض‌های مدنی در قالب فرهنگی بی‌تأثیر به نظر رسیده ، برخی از همکاران من در عرصه هنر اصلاً قید چنین واکنش‌هایی را زده‌اند.»

به‌هرحال در این شرایط خیلی‌ها سعی کردند با حادثه‌دیده‌ها همدردی کنند و به شیوه‌های مختلف هم تلاش کرده‌اند تا این همدردی را به داغداران این اتفاق برسانند. اما در این فضا، کم نیستند آدم‌های شناخته‌شده‌ای که به دنبال بیشتر دیده شدن می‌گردند.

علیشاپور در پاسخ به این پرسش که چطور می‌شود داغداران واقعی را از کسانی که در فضای مجازی همچنان مشغول نقش بازی کردن هستند، تشخیص داد، گفت: «رجوع به تاریخ و گذشته یکی از مواردی است که ما معمولاً فراموشش می‌کنیم. البته خیلی وقت‌ها هم حال افراد می‌تواند ملاک قرار بگیرد اما از ردیف کردن چند فرازی که در همین نزدیکی‌ها پیش آمده و به ماجراهای کنونی رسیده، می‌شود فهمید که فلان شخص چند مرده حلاج است.

با این بررسی می‌توان دریافت آیا واقعاً کسی که دارد این واکنش‌ها را نشان می‌دهد، در پی انجام دادن کاری است یا تنها به دنبال بیشتر دیده شدن خودش می‌گردد. خیلی از خوانندگان به‌عنوان همکاران من در عرصه موسیقی فعالیت می‌کنند که دم‌به‌دم با بروز اتفاقات ناگواری از این قبیل، واکنش‌هایی هم از خودشان نشان می‌دهند اما دریغ از دو خط خواندن شعری که با این اتفاقات و حوادث ارتباط داشته باشد.

آیا شما بازیگری را سراغ دارید که در واکنش به اتفاقاتی ازاین‌دست اعلام کند که مثلاً شش ماه در هیچ فیلمی بازی نمی‌کنم و واقعاً این کار را انجام بدهد؟»

هرچند این انتقادات، به برخی از چهره‌های شناخته شده در کشورمان وارد است اما می‌توان گفت این پویش‌ها می‌تواند مرهم کوچکی بر غصه‌های مردم ایران باشد.

کیوان ساکت دراین‌باره گفت: «وقتی جریانی انتقادی شکل می‌گیرد، همیشه عده‌ای موج‌سوار هم هستند که به دنبال بهره‌برداری شخصی از فضای ایجاد شده، می‌گردند. میان وطن‌پرستان واقعی و موج‌سواران یک تفاوت بزرگ وجود دارد و آن تفاوت این است که میهن‌پرستان برای مردم و وطنشان وارد گود می‌شوند اما موج‌سواران تنها به دنبال همراه شدن با یک جریان‌اند و برایشان تفاوتی نمی‌کند با کدام باد به این‌سو و آن‌سو بروند».

حسین علیشاپور هم دراین‌باره گفت: «به نظر من از یک سو همین واکنش‌ها را هم باید غنیمت به‌حساب آورد، هرچند نیت و خواسته پشت این واکنش‌ها مسئله مهم‌تری است زیرا اگر افراد حاضر در این قشر را فرهنگ‌ساز بدانیم و پشت این پیام‌ها و واکنش‌ها نیت درستی وجود نداشته باشد، با پدیده‌ای به نام دغل‌بازی مواجه خواهیم شد و این دغل‌بازی امدادگر دروغ و فریب و نیرنگی خواهد شد که امروز در جامعه ما جریان دارد.

این نکته را هم نباید از یاد ببریم که بر اساس قانون اساسی کشور ما اصل بر برائت افراد است. بنابراین باید اقدامات افراد فعال در حوزه هنر را بدون پیش‌داوری، مثبت بدانیم. البته آینده همه‌چیز را نشان خواهد داد و اگر کسی در پی سوءاستفاده و تبلیغ خودش در این اوضاع‌واحوال باشد، به‌زودی خودش را رسوا خواهد کرد.»

در این مجال اما شاید خوب باشد که فراموش نکنیم جامعه امروز ما گرفتار اندوه بزرگی شده و باید همه دست به دست هم در جهت کاهش این اندوه بزرگ قدم برداریم. پویش هنرمندان برای گرامیداشت یاد جان‌باختگان بی‌شک می‌تواند مرهمی بر درد امروز جامعه ایران باشد. آن را باید مثبت دید چون خطاب به جان‌باختگان پرواز ۷۵۲ می‌گوید: همیشه در قلب ما می‌مانید.

منتشر شده در روزنامه همدلی