دعای شبانه برای مرغ سحر

هواداران استاد محمدرضا شجریان تا صبح جلوی بیمارستان جم به انتظار نشستند

علی نامجو- موسیقی کوک| بیش از سه سال می‌گذرد از آن روزی که جلوی دوربین نشسته بود تا نوروز را به مردم ایران تبریک بگوید. خسروی آواز ایران، آن روز با چهره‌ای آرام و خندان خبر از حضور مهمانِ ناخوانده‌ای به خانه تنش می‌داد. همان روزها هم بهرام بیضایی برای شجریان این‌گونه نوشت:

روزِ غم باز به نوروز اُفتاد / دشمنِ عشق چُو پیروز اُفتاد!

در این سه سال‌واندی خبرهای گوناگونی از اوضاع‌واحوال جسمانی استاد آواز ایران منتشر می‌شد. گاهی عده‌ای سخن از بهبود بیماری خسرو آواز می‌دادند و مدتی بعد گروهی خبر از وخامت حالش. دوستداران شجریان در این سال‌ها طعم تلخ درد و رنج و التهاب را بارها و بارها چشیده بودند.

پردرد‌ترین روزها اما برای هواخواهان شجریان جمعه و شنبه‌ای بود که گذشت؛ درست بعد از حدود دو هفته که خبر بستری شدن مجدد محمدرضا شجریان در بیمارستان جم منتشر شد تا اینکه یکی از سایت‌های خبری مطلبی را با تیتر:«شجریان درگذشت» منتشر کرد.

آن سایت خبری اما در زمانی خیلی کوتاه ناچار به عذرخواهی شد، ولی موجی که از انتشار این خبر تلخ فراگیر شده بود، به حدی گستردگی داشت که حتی تکذیبش در صفحه رسمی همایون شجریان هم نتوانست نگرانی مردم را چندان کم کند و جمعیت زیادی را رهسپار مقابل بیمارستان جم کرد.

مردم در آن ساعت شب رفته بودند تا مطمئن شوند خسروی آواز ایران هنوز در میانشان حضور دارد و نفس‌هایش از شماره نیفتاده است. گزارشی که در ادامه می‌آید، دقایق پرالتهاب مقابل بیمارستان جم را روایت می‌کند:

ساعت ۲۳ جمعه‌شب

از صبح خبرهای ناخوشایندی دارد دست‌به‌دست می‌شود. گوشی‌های تلفن مدام زنگ می‌خورند و در فضای مجازی موجی خبری درباره وضعیت جسمانی محمدرضا شجریان به راه افتاده است. اینستاگرام لبریز شده از پست‌ها و استوری‌های غم‌انگیز. گروهی از مردم ایران می‌خواهند تا برای خسروی آوازشان دعا کنند و عده‌ای با قاطعیت اعلام می‌کنند شجریان درگذشته است. در همین دقایق یکی از سایت‌های خبری اعلام می‌کند او این جهان را ترک گفته است. همین خبر را بسیاری از سایت‌ها و صفحات در فضای مجازی بازنشر می‌کنند.

مردم دارند کم‌کم رفتن آوازخوان نامدارشان را باور می‌کنند. موج تسلیت‌هاست که از راه می‌رسد. ایرانیان او را نه تنها به‌عنوان چهره‌ای شاخص در عالم موسیقی که به‌عنوان هنرمندی می‌شناسند که در زمان حال به تاریخ نقب زده و نامش را در میان اسطوره‌های ایران‌زمین به ثبت رسانده است. خبر درگذشت او اما خیلی زود از سوی مسئولان بیمارستان و وزارت فرهنگ و ارشاد رد می‌شود.

ساعت ۲۳:۱۵ جمعه‌شب یعنی درست ۱۵ دقیقه بعد

کم‌کم سیل مردم دارد جلوی بیمارستان جم رودی جاری را شکل می‌دهد. آرام‌آرام رفت‌وآمد از جلوی بیمارستان برای ساکنان منطقه و خودروهای عبوری سخت می‌شود. مسئولانِ بیمارستان مجبور می‌شوند جلوی در بایستند تا کسی نتواند وارد شود. خودروهای راهنمایی و رانندگی مقابل بیمارستان ایستاده‌اند تا راه را برای رفتن و آمد خودروها باز کنند. زن و مرد و پیر و جوان، همه آمده‌اند. گروهی اشک می‌ریزند و همه غرق‌اند در اضطراب و نگرانی.

ساعت ۲۳:۲۷ جمعه‌شب

«همایون شجریان» بالاخره دست‌به‌کار می‌شود تا رسماً اوضاع‌واحوال پدر را اعلام کند. او در اینستاگرام می‌نویسد:«عزیزان خواهشمندم به شایعات توجه نفرمایید و به آن‌ها دامن نزنید. پدر به خاطر مشکلاتِ ریوی که ناشی از بیماری قبلی‌شان هست و در دو هفته‌ی اخیر کمی ادامه‌دار شده است تحت مراقبت و رسیدگی‌های ویژه هستند و وضعیت‌شان از دیروز بهتر است. خواهشمندم خبر صحیح را فقط و فقط از طریق صفحه این‌جانب دنبال کنید».

تأکید او روی کلمه فقط بناست خیال مردم را راحت کند. او ساعت و تاریخ دقیق را هم می‌نویسند: «دوم اسفند ۹۸، ساعت ۲۳:۲۷» از همان لحظه جلوی در بیمارستان پچ‌پچ‌ها شروع می‌شود. گروهی نوشته همایون را به هم نشان می‌دهند اما خیال حاضران هنوز راحت نشده است. بعضی‌ها می‌گویند باید فیلمی از وضعیت خسروی آواز تهیه کنند و به مردمی که مقابل بیمارستان جم ایستاده‌اند، نشان دهند تا خیال‌ها آسوده شود.

ساعت ۱۵ دقیقه بامداد شنبه

چند دقیقه بعد از نیمه‌شب دکتر حیدری اقدم، دکتر قلبِ استاد شجریان و از اعضای هیئت‌مدیره بیمارستان جم در کنار دکتر بهلولی عضو تیم پزشکی استاد آوازخوان، به میان جمعیت می‌آیند تا با آنان سخن بگویند. آنها حرف‌هایشان را این‌طور شروع می‌کنند: «ما جزء کادر درمانی استاد هستیم». همهمه‌های مردم باعث می‌شود که نتوان سخنان پزشکان را به‌دقت شنید.

مردم خواهان بازگو کردن حقایق‌اند. در ادامه پزشکان معالج می‌گویند: «الآن دوازده و ربع است و شرایط استاد شجریان از صبح تاکنون فرقی نکرده است». یک نفر می‌پرسد: «آیا استاد با دستگاه دارد نفس می‌کشد؟». دکتر بهلولی جواب می‌دهد: «من نمی‌توانم اطلاعات شخصی استاد را به شما بگویم».

مردم اصرار دارند که شجریان بیماری معمولی نیست و پزشکانش می‌گویند: «همان‌طور که می‌دانید استاد از چند سال قبل در بستر بیماری است. آقای شجریان در این دوران چند بار در بیمارستان جم بستری شده و وقتی شرایطش بهبود پیدا کرده، مرخص شده است. بار آخر استاد شجریان پنج‌شنبه به بیمارستان آمد و به خاطر شرایط تنفسی بدش در مقایسه با دفعات قبل و با توجه به اینکه ترشحات ریه‌اش بیشتر شده بود، مجبور شدیم آقای شجریان را به آی.سی.یو منتقل کنیم.

شرایط ایشان الآن در آی.سی.یو در تحت نظر است. فشار و ضربان مناسبی دارد. خودش نفس می‌کشد اما دستگاه هم به تنفس او کمک می‌کند. برای اینکه ریه استاد بتوانند دستگاه را تحمل کند، مجبور شدیم به او داروی آرام‌بخش هم تزریق کنیم».

در ادامه پزشکان می‌گویند سطحِ هوشیاری آوازخوان بنام ایران، بالای ۹۰درصد و فشارش ۱۳۰روی ۸۰ است. آنها این را هم توضیح می‌دهند: «این شرایط فعلی استاد شجریان است».

پانزده دقیقه بعد، یعنی ساعت ۳۰ بامداد شنبه

مردم هنوز اضطراب دارند و مایل‌اند یکی از اعضای خانواده استاد شجریان با آنها سخن بگوید.

چهارده دقیقه بعد یعنی ساعت ۴۹ دقیقه بامداد شنبه «افسانه» دختر محمدرضا شجریان که استاد را در بیمارستان همراهی می‌کند بین مردم حاضر می‌شود و از سلامتی استاد می‌گوید:«هرچه پزشکان گفته‌اند، درست است. همایون به زودی به بیمارستان خواهد آمد و با شما سخن خواهد گفت».

شش دقیقه بعد، یعنی ساعت ۵۵ دقیقه بامداد شنبه

یکی از شاگردان بنام محمدرضا شجریان «علی جهاندار» به بیمارستان آمده است. گروه زیادی او را شناخته‌اند و به همین خاطر جلویش را می‌گیرند تا درباره وضعیت سلامتی خسروی آواز ایران از اول سؤالاتی بپرسند. بغض گلوی «جهاندار» را گرفته است. او به مردم توضیح می‌دهد که اطلاعاتی بیش از آنها درباره استاد ندارد و از حاضران می‌خواهد برای سلامتی شجریان دعا کنند.

بیست دقیقه بعد، یعنی ساعت ۱:۱۵ شنبه

هرچند مسئولان بیمارستان توصیه کرده‌اند که آثار استاد شجریان مقابل بیمارستان پخش نشود اما مردم با شنیدن صدای این استاد نامدار مشغول دعا برای او هستند. همه چشم‌انتظارند تا «همایون شجریان» از راه برسد.در این دقایق جمعیت حاضر در مقابل بیمارستان جم شروع می کنند به خواندن تصنیف ماندگار«مرغ سحر»؛ اثری ماندگار با آهنگسازی مرتضی خان نی‌داوود و با شعری از ملک‌الشعرای بهار که ابتدا با صدای روانشاد قمرالملوک وزیری در ذهن‌ها ماندگار شد و برای اولین‌بار محمدرضا شجریان در کنسرت آمریکا و بعد از درگذشت مصنف این تصنیف ماندگار به احترام روح مرتضی خان نی‌داوود آن را روی صحنه اجرا در شهر سن خوزه برد.

پانزده دقیقه بعد، یعنی ساعت ۱:۳۰ شنبه

«همایون شجریان» از راه می‌رسد. مردم یک پارچه سکوت شده‌اند. آوازخوان جوان که ظاهراً روزهای خوبی را از سر نگذرانده، رو به حاضران می‌گوید: «از سه چهار سال پیش، پدرم در آمریکا مجبور به رادیوتراپی شد و این اقدام برایش عوارضی سوء داشت که شرحش مفصل است و بعداً در رسانه‌ها درباره‌اش توضیح خواهم داد.

در آن ایام، با مشکلات زیادی ویزای آمریکا را گرفتم و وقتی به آنجا رسیدم دکترها پدرم را جواب کرده بودند. آنها می‌گفتند پدر یک هفته بیشتر زنده نخواهد ماند. یک هفته‌ای می‌شد که ایشان آب و غذایی هم نخورده بود».

او ادامه داد: «چون شما را از خانواده خودمان می‌دانم، این جزئیات را برایتان توضیح می‌دهم. به دلیل همان مسائل رادیوتراپی و تومورهای سر، مغز دچار تورم می‌شد و پزشکان مجبور می‌شدند به ایشان کورتون بزنند. مراحل درمان در آن ایام بسیار پیچیده بود.

اصرار کردم اگر ایشان در عذاب و درد نباشد، حتی اگر یک روز هم بیشتر بتواند به زندگی ادامه بدهد، پزشکان سازوکار این اتفاق را مهیا کنند؛ همین موضوع هم باعث شد در معده پدرم «پیگ» کار بگذارند و از آن طریق غذا را وارد بدشان کنند. این اقدام سبب شد ایشان دوباره احیا شود؛ مقدمات را فراهم کردیم و باوجود مشکلات و شرایط جسمانی، ایشان را به ایران آوردیم. از آن روز سه سال است که سایه ایشان بر سر ما است».

او ادامه داد:«در این میان، شایعات زیادی به گوش می‌رسید که درست نبود. ما بعضی وقت‌ها برای پیگ مجبور می‌شدیم که به بیمارستان بیاییم و در آن صورت پدر تحت نظر قرار می‌گرفت. در مراحلی پدر همکاری کرد و فیزیوتراپی شد. در این ایام هوشیاری ایشان هم بسیار عالی بود؛ به‌بیان‌دیگر هرچند از نظر جسمی و حرکتی مشکل داشت، اما از لحاظ ذهنی کاملاً خوب بود. فقط چون ایشان از شرایطش رضایت نداشت، دچار افسردگی شده بود».

همایون شجریان در پایان سخنانش هم به کسانی که مقابل بیمارستان جم ایستاده بودند، گفت: «در چند روز گذشته در ریه ایشان عفونتی ایجاد شد که دو هفته پیش از بین رفت و توانستیم ایشان را به خانه بازگردانیم. چند روز در خانه بودند اما دوباره این مشکل رخ داد و تجمع خلط در ریه باعث شد باز هم به بیمارستان بیاییم. در این دقایق، حالِ ایشان از دو شب قبل بهتر است و امیدواریم بتوانیم از این مرحله هم عبور کنیم.»

دیدار دو اسطوره در بیمارستان جم

با همه تلخی‌ها و اضطراب‌ها، شب طولانی مقابل بیمارستان جم هم به صبح رسید تا هنوز علاقه‌مندان به خسروی آواز ایران، اخبار مربوط به سلامتی این قله هنری را دنبال کنند. شنبه ظهر اما اتفاقی جالب افتاد و شهرام ناظری به عیادت شجریان رفت.

در این دیدار شهرام ناظری و حمیدرضا عاطفی با دکتر عباسی (پزشک معالج) و افسانه شجریان (فرزند محمدرضا شجریان) گفت‌وگو کردند.

دکتر عباسی درباره وضعیت جسمانی و روند درمانی محمدرضا شجریان به ناظری گفت و برایش توضیح داد:«بهبودی ایشان نسبت به چند روز گذشته رضایت‌بخش است».

شهرام ناظری هم در این ملاقات درباره نقش پررنگ شجریان در فرهنگ و موسیقی کشور حرف زد و برایش آرزوی سلامتی کرد. او اعلام کرد که قدردان زحمات کادر پزشکی بیمارستان جم نیز هست.

افسانه شجریان هم که در بیمارستان حاضر بود، از شهرام ناظری بابت حضورش در بیمارستان قدردانی کرد و گفت:«این حضور شما مایه دلگرمی خانواده است».

پیام «سیدعباس صالحی» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم درباره اوضاع جسمی شجریان جالب بود. او در توییتر نوشت: «استاد محمدرضا شجریان ترنم باشکوه ایران است. اینک که در شرایط سخت بیماری است، دعای یک ملت بدرقه راه او باد.»

مردم هنوز نگران‌اند و مضطرب. کسی نمی‌داند فردا چه خواهد شد اما آنچه قطعی است زنده ماندن ابدی شجریان در دل‌وجان مردمانی است که تا سال‌های سال با آوازهایش زندگی کرده‌اند و از این به بعد هم زندگی خواهند کرد.

منتشر شده در روزنامه همدلی