دو دهه با نیستان

مجله رادیویی جریان‌ساز در عرصه موسیقی که از شبکه فرهنگ پخش می‌شود

موسیقی کوک| مجله رادیویی«نیستان» به بررسی موسیقی اصیل ایرانی با رویکرد آموزشی- پژوهشی و اطلاع‌رسانی می‌پردازد. رسالت برنامه نیستان، حمایت از موسیقی اصیل  است و حضور کارشناسان خبره و آهنگسازان صاحب‌نام، به اعتبار برنامه افزوده‌است.

نیستان طی ۲۰سال فعالیت مداوم به عنوان یکی از برنامه‌های جریان‌ساز در حوزه موسیقی شناخته شده‌است. در نیستان مجموعه‌ای از رویدادهای موسیقی تازه‌ها و آثار ارزشمند موسیقیایی را می‌شنوید، این برنامه نگاهی به کارنامه هنری موسیقیدانان کشور دارد و با آنها به گفت‌وگو می‌پردازد و با چهره‌های مطرح موسیقی و تحلیل‌های کارشناسان هر شب به موضوعی خاص پرداخته می‌شود.

روزنامه جام جم با برخی عوامل برنامه‌نیستان گفت‌وگویی داشته که شما را به خواندن آن دعوت می‌کنیم. برنامه‌نیستان به تهیه‌کنندگی وحید رستگاری و با اجرای فاطمه رکنی و لیدا وحیدی شنبه تا پنجشنبه ساعت ۲۲ به مدت ۶۰دقیقه از رادیو فرهنگ روی موج اف‌ام ردیف ۱۰۶مگاهرتز پخش می‌شود.

تلفن پر ماجرای استاد یاحقی!
وحید رستگاری، تهیه کننده با اشاره به هدف برنامه عنوان می‌کند: هدف برنامه‌نیستان این بود که احساس کردم جای یک برنامه تخصصی و موسیقی همه‌جانبه و چند وجهی در رادیو کم است، برنامه‌های موسیقی در شبکه بود، اما اغلب شنیداری بودند و برنامه موسیقی تحلیلی وخبری به آن صورت نداشتیم، این بود که در سال ۱۳۷۹ پیشنهاد این برنامه را ارائه کردم که مجموعه‌ای از بخش‌های خبری، تفسیری و شنیدنی موسیقی بود.

او درباره ویژگی‌های این برنامه توضیح می‌دهد: حضور هنرمندان تراز اول کشور و پرداختن و تحلیل موسیقی‌های ارزشمند و تاثیرگذار در برنامه‌نیستان از ویژگی‌های شاخص آن است. در واقع برنامه‌نیستان بازتابی از موسیقی و وقایع مربوط به موسیقی کشور شده‌است و مخاطبان بسیاری دارد.

این تهیه‌کننده می‌افزاید: نیستان یک برنامه جریان‌ساز در حوزه موسیقی کشور شناخته شده‌است و دلایل ماندگاری آن را حفظ کیفیت، هویت، محتوا و سطح برنامه و مداومت در پخش این برنامه و همچنین حضور متخصصان موسیقی و حمایت مسؤولان شبکه فرهنگ می‌دانم، از همان ابتدا این برنامه با کیفیت خوبی تقدیم مخاطبان می‌شد و در هر شرایطی برنامه‌نیستان پخش می‌شد و این باعث شد برنامه مورد توجه قرار بگیرد و با این‌که ۲۰سال از این برنامه گذشته، اما همچنان با کیفیتی در سطح خوب روی آنتن می‌رود.

وحید رستگاری می‌گوید: حضور مداوم در برنامه باعث شد با همان شیوه ، قالب و تفکری که از همان ابتدا این برنامه با آن شکل گرفت، ادامه داشته‌باشد. این برنامه مثل بچه‌ای است که من بزرگش کردم، آن را طراحی کردم، شکل دادم و شروع کردیم و در هر شرایطی کار کردیم. عرق خاصی به این برنامه دارم.

نیستان کل سابقه من در رادیوست و ۲۰سال از زندگی خود را برای این برنامه گذاشتم و بخش مهمی از زندگی است. ۲۰سال کم نیست، من هر روز دغدغه این برنامه را دارم و درگیر ساخت این برنامه هستم. هر روز به دنبال سوژه‌ها و خبرها هستم و دغدغه حفظ کیفیت و محتوایی را دارم که به گوش شنونده خوش آید. می‌توانم بگویم برنامه‌نیستان به نحوی شناسنامه من در رادیوست. من با این برنامه شناخته می‌شوم و نیستان هم با من شناخته می‌شود.

او یادی از خاطرات این ۲۰سال می‌کند: خاطرات بسیاری با این برنامه دارم، در سال ۸۲ که این برنامه هر روز به مدت چهارساعت پخش می‌شد، در پخش شبکه فرهنگ کابین تلفن وجود داشت که در یکی از روزها که برنامه در حال پخش بود، مسؤول ارتباطات گفت استاد یاحقی تماس گرفته و می‌خواهد با شما صحبت کند، من هم باورم نشد گفتم گوشی را بگذارید و گفتم گاهی مردم با ما شوخی می‌کنند، استاد سه بار تماس گرفت و من فکر کردم مزاحم تلفنی است.

چون آن موقع ملاقات و صحبت با زنده‌یاد استاد پرویز یاحقی به سختی محقق می‌شد و من باورم نمی‌شد تماس از جانب او باشد. خلاصه این‌که ایشان مجدد تماس گرفتند و خودشان را معرفی کردند. من هنوز باورم نمی‌شد ایشان باشند، کمی که صحبت کردند مطمئن شدم خودشان هستند و گفتند من در بزرگراه در حال رانندگی بودم و برنامه شما را گوش می‌دادم ماشین را نگه داشتم تا درباره مطلب اشتباهی که کارشناس برنامه عنوان کرده، صحبت کنم. برای من جالب بود ایشان از مخاطبان این برنامه است و در آن شرایط سعی بر تماس با ما را داشتند و این یکی از خاطرات خوب من در این برنامه شد و بعد از آن با ایشان ملاقات کردم و باعث شد رابطه بسیار خوبی بین ما شکل بگیرد.
او اضافه می‌کند: افراد بسیار دوست داشتنی و ارزشمندی در این برنامه حضور داشتند و همچنان هستند و برای این برنامه زحمت کشیده‌اند.

حضور بزرگان موسیقی ایران در این برنامه باعث افتخار است. استادان زنده‌یاد همانند فرهنگ شریف، جلال ذوالفنون، عطاا… جنگوک، بیژه ترقی، معینی کرمانشاهی، علی تجویدی، پروزی مشکاتیان، محمدرضا لطفی حسین یوسف زمانی، بهرام سارنگ، مجتبی میرزاده، حسن کسائی، منوچهر همایون پور، دکتر حسین عمومی بزرگمرد موسیقی آواز شهر اصفهان و بسیاری از بزرگوانی که مهمان برنامه‌نیستان بودند و اکنون در میان ما نیستند.

وحید رستگاری با بیان این‌که حضور عوامل کاربلد و بسیاری از عزیزانی که پیوسته در این برنامه حضور داشتند، یکی از نقاط قوت نیستان است و این باعث حفظ هویت این برنامه شده، گفت: حضور مداوم و همکاری استاد کیوان ساکت از همان ابتدا و تخصص و تعهد این موسیقیدان برای برنامه‌نیستان بسیار ارزشمند است که در بخشی به نام از ایده تا اجرا از حضور ایشان بهره‌مند هستیم.

استاد ساکت مفاهیم موسیقی و تکنیک‌ها و نغمه‌های متنوع موسیقی را در نیستان با ساز اجرا می‌کند و مردم بسیار از این بخش استقبال می‌کنند و آن را دوست دارند.

پخش تصنیف‌های خاطره انگیز

علیرضا حبیبی، مدیر رادیو فرهنگ می‌گوید: در برنامه‌نیستان غیر از ردیف‌سازی و بیان کیوان ساکت، تصنیف‌های قدیمی و خاطره‌انگیز پخش می‌شود. این برنامه که با استقبال خوبی مواجه شده‌است در این ۲۰سال توانسته علاوه بر نگهداشتن مخاطبان قدیمی شنوندگان جدید از نسل‌های مختلف را جذب کند.

مدیر رادیو فرهنگ، نیستان را یکی از برنامه‌های شاخصه شبکه می‌داند و می‌افزاید: نیستان با هدف اصلی محفوظ نگه‌داشتن داشته‌های هنری موسیقی جامعه ایران پخش می‌شود. این برنامه بر موسیقی ایرانی تاکید دارد و شنونده را با انواع موسیقی آشنا کرده و عیار وشاخص موسیقی استاندارد وخوب را بیان می‌کند.

هنوز هم به جمع مخاطبان اضافه می‌شود

فاطمه رکنی از گویندگان پیشکسوت رادیوست و از همان ابتدا گویندگی آن را برعهده داشته‌است. او درباره این برنامه می‌گوید: طی این ۲۰سال و از همان ابتدا نیستان یک برنامه خاص در حوزه موسیقی بوده که به مطالب تخصصی ولی عامه‌پسند و قابل‌فهم برای عموم می‌پرداخت. این برنامه تا به امروز فراز و نشیب‌های بسیاری پشت سرگذاشته‌است.

نیستان برنامه دوست‌داشتنی است و در میان مردم جای خود را باز کرده و این‌که نیستان توانسته به عنوان یک برنامه تخصصی موسیقی در بین مخاطبان جایگاه خود را پیدا کند و بعد از ۲۰ سال هنوز به جمع مخاطبان این برنامه افزوده می‌شود، بسیار ارزشمند است.

او می‌افزاید: گویندگی در برنامه‌نیستان را یک نقطه مثبت در پرونده کاری خودم می‌دانم و این‌که گوینده برنامه‌ای هستم که در این ۲۰سال توانسته جایگاه خود را حفظ کند و روز به روز پویاتر باشد، باعث افتخار است. فاطمه رکنی خود را نه تنها گوینده برنامه بلکه خود را عضوی از این خانواده می‌داند، و به گفته او همیشه در تلاش است که در این برنامه تاثیرگذار باشد تا نیستان همیشه یک حرکت رو به جلو داشته‌باشد. او آرزو دارد این برنامه هیچ گاه دچار روزمرگی نشود و پویایی خود را مانند همیشه حفظ کند.

ادای سهمی کوچک

دکتر محمدعلی مرآتی کارشناس موسیقی‌شناسی اقوام، عضو انجمن آهنگسازان خانه موسیقی به عنوان کارشناس نزدیک به سه سال است حضور خود را در برنامه‌نیستان افتخاری غرورآمیز می‌داند. او می‌گوید: این برنامه را همیشه دوست داشتم و از سال ۷۵ مخاطب این برنامه بودم.

علاقه من به این برنامه باعث شد سهم کوچکی در این برنامه داشته‌باشم.

رادیو فرهنگ، رسانه‌ای است که به حس موسیقایی ایرانیان خیلی نزدیک است. از آنجا که موسیقی شناسی یکی از رفتارهای انسانی است، رادیو فرهنگ این نقش را یادآوری می‌کند و با تحلیل‌هایی که در برنامه‌های خود ارائه می‌دهد، در چند بخش حضور دارد که موسیقی شناسی یکی از بخش‌های آن است و فکر می‌کنم مسیر اصلی رادیو فرهنگ همین باشد و من هم سعی کردم در این بخش بنابر تخصص خود ورود کنم.

او می‌افزاید: سعی ما بر آن بوده تا مبانی‌های پژوهش را در ایران بومی سازی کنیم. خوشبختانه در دوره‌ای هستیم که پژوهش‌هایی انجام می‌شود و سعی من بر این بود به هم ریختگی این روش‌ها را یادآوری کنیم و آن را با شنوندگان در میان بگذاریم و به معرفی کتاب‌هایی که در شناخت فرهنگ موسیقی ایران تاثیرگذار است، بپردازیم. در بخشی از برنامه وارد بحث فسلفه و موسیقی شدیم و به صورت کلی از منظر زیبایی‌شناسی نیز حدود ۲۰ برنامه سعی کردیم با مثال‌های مختلف به شنوندگان ارائه کنیم.

همواره با مشورت و همراهی تهیه‌کننده و مدیرگروه برنامه سعی بر برطرف کردن نواقص داشته‌ایم و به شکلی نه با تقلیل کیفیت بلکه با بهره گرفتن از واژه‌های معادل فارسی به نحوی در شناسایی دقیق تر این واژه‌ها بپردازم.  دکتر مرآتی بر این باور است که از طریق زبان‌شناسی، شعر و متن را می‌توان کاملا آوانگاری کرد.

او عنوان می‌کند: چون به نت نگاری غربی قائل نیستم و فکر می‌کنم نت نگاری غربی تا به امروز قادر نبوده، هیچ موسیقی دیگری را بتواند بنگارد و عموما در علم و تئوری به غرب و شرق قائل نیستم، این نگاه را ندارم که باید این تئوری را از غرب قبول کرد بلکه  با تکیه بر محتواهای ادبی و مبانی‌های تاریخی خود، می‌توان موسیقی شناسی خود را تکمیل کنیم. در دهه اخیر موسیقی در ایران به قدری متنوع شده که نیاز داریم حتما به روش‌های جدید مراجعه کنیم.

برنامه‌نیستان می‌توان فرصتی ایده‌آل برای پرداختن به این مسائل باشد. او هدف خود را در حضور در برنامه‌نیستان و برنامه‌هایی با این سبک و سیاق رسیدن به یک تلخیص واژه شناسی می‌داند و یادآور می‌شود: با این‌که تحقیقات ارزشمندی در زمینه موسیقی شناسی و تنوع آن شده اما همچنان کار بسیار است و محتوا و اطلاعات موسیقی در ایران متنوع و بسیار است که بی‌شک وجود برنامه‌ای مانند نیستان می‌تواند بسیار ثمربخش باشد.

دکتر مرآتی می‌گوید: برنامه‌نیستان علاوه بر این‌که عام‌پسند است، از سویی بزرگان موسیقی چون استاد مجید کیانی مدرس موسیقی ایرانی یا دکتر محسن حجاریان (اتنوموزیکولوگ، محقق، منتقد و مؤلف) به این برنامه گوش می‌دهند و این یعنی این‌که رادیو همچنان سطح کیفی خود را در جذب مخاطب خاص دارد و این نکته بسیار ارزشمندی است.

آیتم‌های متنوع

ندا رادمهر، گزارشگر و آیتم‌ساز جوان و خوشفکر این برنامه می‌گوید: در نیستان متناسب با فضای برنامه و متناسب با اتفاق‌های مهمی که در حوزه موسیقی رقم می‌خورد، بخش‌هایی را تهیه می‌کنم. آیتم‌هایی گفت‌وگو محور که در آن با استادان سرشناس موسیقی همچون حسین علیزاده، فرهاد فخرالدینی، چکناواریان، هوشنگ ظریف، شهداد روحانی، علی رهبری و… گفت و گو می‌شود.

او می‌افزاید: در بخش‌هایی به صورت ویژه به معرفی هنرمندان حوزه موسیقی نواحی ایران که کمتر از آنها یاد شده‌است، می‌پردازیم. در بخش‌های خبری نیز با محوریت اخبار روز موسیقی ایران و جهان تلاش شده‌است اخبار روز موسیقی به اطلاع مخاطبان رسانده شود. همچنین گزارش مستندی متناسب با کنسرت‌های بزرگ مانند اجراهای ارکستر سمفونیک تهران یا ارکستر ملی ایران یا اجراهای مهم زنده در تالارهای رسمی پایتخت تهیه می‌کنم که در واقع تلفیقی از گفت‌وگو و گزارش است.
ندا رادمهر به اهمیت تنوع در آیتم‌های برنامه ‌نیستان اشاره می‌کند و می‌گوید: برای این‌که مخاطبان با تکرار مواجه نشوند، تنوع مساله بسیار مهمی است که در همه بخش‌های برنامه به آن اهمیت می‌دهیم.

او همچنین می‌گوید: انتخاب سوژه متناسب با فضای روز موسیقی پیش می‌رود، در برنامه‌نیستان تلاش می‌کنیم سوژه‌ها به صورتی انتخاب شوند که سلیقه مخاطبان عام و خاص در نظر گرفته شود و در عین حال تلاش می‌کنم به عنوان رسانه، صدای هنرمندان باشیم و بتوانیم پُلی بین مخاطب و هنرمند و البته مسؤولان فرهنگی باشیم.

ندا رادمهر با اشاره به این‌که پرداختن به حوزه‌های مختلف فرهنگی و هنری همیشه ارزشمند است، گفت: در برنامه‌نیستان تلاش می‌کنیم به معرفی آثار ارزشمند و هنرمندان شایسته و واقعی بپردازیم، هنرمندانی که باعث می‌شوند ذائقه شنیداری مخاطب رشد کند. هنرمندانی که این روزها نسل جوان در شناخت آثار با کیفیت موسیقایی آنها دچار بلاتکلیفی و سردرگمی هستند و متاسفانه گاهی نسل جوان، طرفدار خوانندگانی هستند که آثار آنها حتی ارزش یک بار شنیدن هم ندارد!

بنابراین پرداختن به مقوله موسیقی و معرفی اصالت‌ها و ریشه‌ها توسط اهالی رسانه و در برنامه‌ای مانند نیستان باعث افزایش سطح آگاهی نسل جوان می‌شود. او از دغدغه شخصی خود گفت: من در این سال‌ها بسیار به معرفی آثار فولکلور ایرانی و البته هنرمندان ارزشمند موسیقی نواحی تاکید داشتم.

تلاش کردم با پدیده‌های تکرار نشدنی موسیقی نواحی گفت‌وگو کنم و شنونده ناگفته‌ها و درددل‌های آنان باشم که از نظر من ستاره‌های واقعی موسیقی هستند.