ردیف، نیازمند نگاه امروزی است

کیوان ساکت از کتاب ردیف جامع کاربردی موسیقی ایران می‌گوید

موسیقی کوک – پریسا قاسم‌زاده| هرچند در تاریخ موسیقی ایران تارنوازان چیره‌دست و قوی‌پنجه زیادی را می‌توانیم پشت سر هم سوار کنیم، اما هنرمندان فعال درزمینه نوازندگی این ساز هم درست مثل بسیاری از همکارانشان درزمینه موسیقی تا سال‌ها قبل تمایل چندانی به فعالیت در عرصه مکتوب نداشتند؛ به باور برخی چون دانش نت خوانی و نت‌نویسی نمی‌دانستند و به تأیید گروهی چون نت‌نویسی را شیوه‌ای می‌دانستند که کلاس‌های هنرآموزی ساز آنها را خلوت و خلوت‌تر می‌کند و شاگرد می‌تواند ره چندساله را با نت چندماهه طی کند.

شاید کلنل علینقی وزیری اولین چهره شناخته شده در تاریخ موسیقی ایران باشد که دست‌به‌کار نوشتن نت شد و ردیف موسیقی ایرانی را به نت تبدیل کرد. سال‌ها بعد مؤسس گروه وزیری؛ کیوان ساکت هم مسیر نگاشتن کتاب در عرصه موسیقی را پی گرفت. او را می‌شود جزو کسانی به‌حساب آورد که بیشترین عناوین را درزمینه آموزش تار و سه تار روانه بازار کتاب و موسیقی کرده است.

ساکت بنا دارد تا چند وقت دیگر از نسخه صوتی کتاب «گزیده ردیف کاربردی موسیقی ملی ایران» هم رونمایی کند. به همین بهانه با او گفت‌وگویی کرده‌ایم تا هم درباره این اتفاق توضیح دهد و هم درباره دیگر آثار مکتوبش درزمینه موسیقی برایمان بگوید.

در گفت‌وگویی که چند روز پیش باهم داشتیم به انتشار اثر صوتی کتاب «گزیده ردیف کاربردی موسیقی ملی ایران» اشاره کردید. چه شد که تصمیم گرفتید لوح فشرده صوتی این کتاب را هم بعد از گذشت دو سال به نسخه مکتوب آن اضافه کنید؟

ساختار«گزیده ردیف کاربردی موسیقی ملی ایران» شبیه به همان آثاری است که پیش‌ازاین درزمینه ردیف موسیقی ملی ایران نوشته‌شده اما جمله‌بندی‌ها در این اثر با آثار گذشته بسیار متفاوت است و می‌توان آن را امروزی نامید. در این کتاب تمام گوشه‌ها با شعر همراه شده و علاوه بر آن گستره صوتی گوشه‌ها آمده و عروض گوشه‌ها هم به‌درستی و با ویرایش و راهنمایی استاد فقید حسن آهی در این اثر نوشته شده است.

این کتاب بخشی از کتاب «ردیف جامع کاربردی در موسیقی ایرانی» است که از چند سال قبل نگارش آن را آغاز کرده‌ام و هنوز روانه بازار نشده اما می‌توان آن را شیرین‌ترین و پرکاربردترین بخش‌های ردیف موسیقی ایرانی نامید. شاید چون نواختن این کتاب برای کسانی که با این شیوه آشنایی نداشتند، دشواری ایجاد می‌کرد.

تصمیم گرفتیم اثری صوتی را به شیوه سازی و آوازی با صدای وحید تاج و نوازندگی تار خودم آماده کنیم، منتها تلاش کردیم که این اثر از شکل آموزشی صرف خارج شود و علاقه‌مندان به موسیقی ملی ایران که شاید اطلاعی از نت‌نویسی و گوشه‌های موسیقی ایران ندارند، بتوانند آن را بشوند و احتمالاً لذت ببرند. به‌زودی قرار است از این اثر به شکلی شایسته و به همان صورتی که درخور موسیقی ملی ایران است، رونمایی کنیم.

با این توضیح، قرار است این اثر همراه با کتاب «گزیده ردیف کاربردی موسیقی ملی ایران» روانه بازار موسیقی شود؟

از ابتدا قرار بر این بود که این اثر برای سهولت کسانی که می‌خواهند از کتاب «گزیده ردیف کاربردی موسیقی ملی ایران» استفاده کنند، منتشر شود اما در ادامه تلاش کردیم تا این امکان را فراهم کنیم که علاقه‌مندان به موسیقی ملی ایران هم بتوانند آن را تهیه کنند و برای خریداری آن حتماً نیاز به تهیه کتاب نباشد. این کتاب آخرین اثر مکتوب به قلم من درزمینه موسیقی ایران است که تا امروز روانه بازار نشر شده.

البته چند کتاب دیگر را هم آماده چاپ دارم که اگر خداوند عمری بدهد در سال آینده و البته به ترتیب آن آثار را هم روانه بازار موسیقی خواهم کرد.

درباره کتاب‌هایی که به قلم شما در راه هست هم برایمان توضیح بدهید…

تا امروز شش جلد از کتاب «بیایید تار و سه تار بنوازیم» روانه بازار کتاب شده است. هفتمین جلد از این مجموعه را هم آماده کرده‌ام و به چاپ رسید اما منتظرم تا در موقع مناسب این کتاب را صحافی کنیم و به بازار بدهیم. دو جلد از مجموعه کارهای من که در طول این سال‌ها به شاگردانم آموخته بودم، از سوی دو نفر از آنها نوشته شده و در حال ویرایش و آماده‌سازی برای چاپ است.

علاوه بر این پیش‌تر دو جلد کتاب چهارمضراب برای دوره متوسطه و دوره عالی را روانه بازار کتاب کرده بودم و جای خالی یک کتاب چهارمضراب برای دوره ابتدایی خالی بود که نوشته شده و به‌زودی قرار است روانه بازار کتاب شود. اثر دیگری که در این حوزه آماده کرده‌ام مربوط به «اصطلاحات بنیادین موسیقی ایران»؛ یعنی اصطلاحاتی که در کتاب‌های قدیمی موسیقی آمده و شاید امروز درک و خوانش آن اصطلاحات برای دانشجویان امروز موسیقی مشکل باشد، است که کتابی را هم به این بحث اختصاص داده‌ام.

این کتاب را می‌شود شبیه به یک فرهنگ‌نامه دانست؟

راستش به یک فرهنگنامه شباهت دارد اما به آن گستردگی نیست چون امروز نه فرصت کافی دارم و نه امکان اینکه بخواهم همه واژگان قدیمی به کار برده شده درزمینه موسیقی را جمع‌آوری کنم و در این کتاب به توضیح و تفسیر درباره آن بپردازم. در این روزگار کارهای بسیار واجبی دارم که مشغول انجام دادن آن هستم.

نوشتن آثار جدید با توجه به اوضاع و شرایط جامعه ایران در این روزگار، نوشتن آهنگ‌های متفاوت با تکنیک‌هایی برای ارتقای سطح نوازندگی با توجه به زیاد شدن تعداد نوازندگان تار و سه تار و تکمیل کردن کتاب «ردیف جامع کاربردی موسیقی ایران» در کنار شماره‌های بعدی مجموعه «بیایید تار و سه تار بنوازیم» ازجمله کارهایی است که انجام دادنش را برای خودم در اولویت قرار داده‌ام.

خوب است درباره مجموعه کتاب‌های «بیایید تار و سه تار بنوازیم» هم به خوانندگان این گفت‌وگو توضیح بدهید. همان‌طور که گفته شد، تا امروز شش جلد از این کتاب روانه بازار نشر شده و قرار است تا در آینده چند جلد دیگر از این مجموعه هم از سوی شما منتشر شود…

تا پیش از آغاز انتشار این مجموعه کتاب‌ها در ایران چند کتاب برای استفاده نوازندگان سازهای تار و سه تار که جزو سازهای اصلی در گروه‌های موسیقی ایران هم به‌حساب می‌آیند، روانه بازار شده بود. یکی از این کتاب‌های آموزشی نوشته استاد کلنل علینقی وزیری بود که هم قدیمی بود و هم دشوار.

کتاب دیگر هم اثری بود که مربوط به هنرستان می‌شد و با سرپرستی استاد روح‌الله خالقی نوشته شده بود و کتاب دیگری در این زمینه را استاد جلال ذوالفنون نگاشته بود. از نگاه من، هر یک از این کتاب‌ها برای آموزش ساز تار و سه تار کمبودهایی داشت که باعث شد حدود ۲۵ سال پیش به فکر تألیف کتابی در این زمینه بیفتم تا بتواند این کمبودها را پوشش بدهد.

اولین کتاب من در این زمینه «شیوه نوین آموختن تار و سه تار» نام داشت که بعدها نامش شد «بیایید تار و سه تار بنوازیم». این کتاب را بارها و بارها ویرایش کردم و مطالبش به‌روزرسانی شد تا امروز به مرحله‌ای برسد که به گفته مرکز پخش این کتاب، «بیایید تار و سه تار بنوازیم» یکی از پرطرفدارترین کتاب‌ها درزمینه آموزش موسیقی است.

امروز، تعداد کتاب‌ها درزمینه ردیف موسیقی ایرانی کم نیست بنابراین علت توجه شما به این حوزه و تلاش برای نگارش اثری با موضوع چیست؟

در آینده و با گذشت تاریخ زمان، درخواهیم یافت هرکدام از بزرگانی همچون میرزا حسینقلی، میرزا عبدالله، استاد صبا، مرتضی‌خان نی‌داوود و جواد معروفی برای خودشان ردیف‌های متفاوت و متمایزی داشته‌اند. من هم بنا به نیازهای جامعه امروز ایران تصمیم به جمع‌آوری و طبقه‌بندی نوینی درزمینه ردیف موسیقی ایرانی گرفتم.

البته ردیف‌های موسیقی ایرانی گنجینه گران‌بهای معنوی موسیقی ما هستند که ارزش و اعتبار و جایگاه ویژه‌ای در میراث معنوی کشورمان دارند. من به دلیل دگرگونی‌هایی که در جامعه ایران به وجود آمده، لزوم داشتن نگاهی امروزی به ردیف موسیقی ایران را احساس کردم و با بهره‌گیری از همه آثاری که در این زمینه نگاشته شده بود، اثر متفاوت را آماده کردم که به‌زودی روانه بازار کتاب خواهد شد.

یکی از کتاب‌هایی که به قلم شما نوشته شده «دیدار شرق و غرب» نام دارد و در آن هشت آهنگ مشهور موسیقی جهان برای تار و سه تار نت‌نویسی شده است. این بخش از آثار شما، همان بخشی است که گروهی به آن انتقاداتی دارند…

البته این انتقادات از سوی برخی از همکارانی اتفاق مطرح شده که دید بسیار قدیمی‌تری در قیاس با دیگران دارند. از نگاه من این انتقادات‌ها بیشتر شبیه نوعی اعمال دیکتاتوری بر دیدگاه هنرمند است. به گمان من کسی نمی‌تواند هنرمند را مجبور کند که طور دیگری بیندیشد. امروز از تعداد این گروه روز به روز کاسته می‌شود. وگرنه از سوی مردم استقبال گسترده‌ای در مواجهه با آثار صوتی و مکتوب این کتاب اتفاق افتاد.

منتشر شده در روزنامه سازندگی