مجموعه‌ای به بزرگی ایران

نگاهی به آثار و مسیر این روزهای کیوان پهلوان

موسیقی کوک-کوروش شیرازیان| «دف و دایره سیستان»، «دف و دایره یزد و نائین»، «دف و دایره شمال خراسان»، «سور و سماع»، «قشلاق (نغمه‌های مشهور تاجیکی)»، «ییلاق (شادیانه‌های نواحی ایران)» و «توی عروسی» ازجمله آثار شنیداری کیوان پهلوان درزمینه موسیقی هستند و «تاریخ، فرهنگ و موسیقی»، «رضاشاه از الشتر تا آلاشت»، «رضاشاه از تولد تا مرگ»، «موسیقی و ذکر در تمدن ایران‌زمین»، «فرهنگ عروسی در جهان ایرانی»، «آن هنگام که دایره‌نوازان زن بودند» و «دانشنامه هویت شناسی سرزمین نوروز» بخشی از آثار مکتوب او درزمینه فرهنگ ایران زمین.

او مدتی قبل مجموعه شانزده جلدی «فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی» را به بازار ارائه کرد و در این روزها سرگرم آماده‌سازی چهار جلد دیگر از این مجموعه است. پهلوان که برای آماده‌سازی این مجموعه کتاب‌ها، حدود دو دهه سرگرم سفر به مناطق مختلف ایران، جمع‌آوری اسناد موجود در مناطق و نواحی مختلف ایران، و تجزیه تحلیل این اطلاعات بوده، امروز این مسیر طولانی را به‌پایان برده و می‌تواند در انتظار تأثیر تلاش دو دهه‌ای‌اش در این زمینه میان علاقه‌مندان و اندیشه‌ورزان این حوزه بنشیند.

هرچند به نظر می‌رسد او را با نشستن میانه‌ای نیست. پهلوان که در سوادکوه مازندران زاده شده، این روزها می‌داند که حرکت در مسیر تنگ و تاریک پژوهش در این ملک، کاری است یک سویه و باید به خاطرش تاوان بدهد. تاوانی که خودش اعتقاد دارد تا امروز مدام از او ستانده شده. اهمیت این مجموعه ۱۶ جلدی که به‌زودی ۲۰ جلدی هم خواهد شد، از آن بابت است که تا امروز از سوی هیچ‌یک از فعالان در عرصه تاریخ و موسیقی ایرانی با این گستردگی و وسعت ارائه نشده و محصول پژوهش پهلوان لااقل در بخش عظیمی برای اولین بار در قالب کتاب روانه بازار نشر ایران شده است.

او خود می‌داند که مجموعه‌ای با این حجم و البته گستردگی طبیعتاً نمی‌تواند بدون اشکال باشد اما به گمان، هزینه‌های حرکت در این مسیر را محاسبه کرده و در این راه قدم گذاشته است؛ عرصه‌ای که باوجود ارتباط تنگاتنگش با مذهب رسمی حاکمیت در ایران از پژوهشگران و محققین تلاشگر آن تقدیر چندانی نمی‌شود و آثاری ازاین‌دست از سوی مدیران فرهنگی هماره تأویل به اثری «دلی» شده است.

شاید برای خوانندگان این نوشته جالب باشد و کیوان پهلوان هم تمایل چندانی به بازگو کردن این موضوع نداشته باشد اما او برای رفت‌وآمد به شهرهای و روستاهایی که بنا داشته درباره تعزیه و انواعش در آن نقاط در کتابش بنویسد، بودجه کافی در اختیار نداشته است. در این مجال شاید باید از صاحب انتشارات آروَن که به‌عنوان ناشر در کنار او بوده و آثارش در این مجموعه و البته یکی دو مجموعه دیگر را به چاپ رسانده، قدردانی کرد چون امروز، همان دوره‌ای است که هنرمندان موسیقی ردیفی دستگاهی هم از بیم از دست دادن مشتری‌هایشان، به سراغ آثار پاپ رفته‌اند.

با این توضیح، کم‌تر می‌شود مؤسسات و ناشرانی را سراغ گرفت که هنوز دغدغه تحقیق و پژوهش را داشته باشند و در اصطلاح برای آثاری با این حجم و گستردگی و البته با این میزان جدیت تره خرد کنند. پهلوان البته دست از کار نمی‌کشد. او نو به نو سوژه‌ها و موضوعاتی را که در ذهنش در طول سالیان گذشته پرورانده، در پیش می‌گیرد و این روزها مشغول آماده‌سازی شرایط برای انتشار مجموعه سه جلدی‌اش درباره «موسیقی و ادیان» است؛ اثری که در این ایام در انتظار دریافت مجوز انتشار است و به چاپ رسیدنش می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ موسیقی در ایران باشد.

چراکه در طول سال‌های گذشته موضوع موسیقی به شکلی درگوشی پیش رفته و برخی از علما درباره تحریم و تحلیل آن هنوز اختلاف‌نظر دارند. باید منتظر ماند و دید آخرین اثری که به همین زودی‌ها به قلم کیوان پهلوان منتشر می‌شود، چطور از آب در خواهد آمد و او در آن مجموعه کتاب، تا چه حد توانسته با بهره‌گیری از اسناد و مدارک بدون پیش‌داروی و البته با فراغ بال به موضوع جذاب موسیقی و ادیان بپردازد.

منتشرشده در روزنامه سازندگی