ویگن؛ وقار پاپ ایران

برای سالگرد درگذشت ویگن دردریان سلطان جاز ایران؛

پریسا قاسم زاده- موسیقی کوک| وقتی می‌خواند انگار صدا صدا قل می‌خورد و از حنجره‌اش بیرون می‌ریخت.فریادی که می‌گفتند: بغض فرو خورده دوران کودکی‌اش بوده. اشک خشکیده سال‌ها محرومیت و رنج که چون گل بوته‌های سرخ و زرد بر شاخه‌های ملودی می‌شکفت. با آوازش سه نسل خاطره دارند.

ویگن از اولین‌های نوع خودش بود. با قامتی بلند بالا روی سن می‌ایستاد، گیتار به دست می‌گرفت و شوخ و شنگ اجرا می‌کرد.

چهره جدی و ارمنی تبارش هیچ به واقعیت درونش شبیه نبود. به ظاهر سرسخت و در باطن مهربان و احساساتی. اوج که گرفت یادش نرفته بود روزهای دو ریالی و بی‌ارزش گذشته.

روزهای دردناک فقر و دلتنگی. زیر نورهای‌ هزار رنگ صحنه‌ها، میان پچ‌پچ متملقان همیشه ساده بود و فروتن. لبخند گشاده دستی روی لبش همیشه تاب می‌خورد. دست و دلباز و خوش مشرب بود. تا دلت بخواهد رفیق باز و لوطی.

جنگ نخست جهانی پدر ویگن را به ایران کوچانده بود. نسل کشی ارامنه را به چشم خودش دیده بود و تا دم مرگ از خاطرش نرفت.

از راه ترکیه به همدان آمده بودند. معلوم نیست پدرش به چه طریقی از باغ پدربزرگ مادری ویگن سر درمی‌آورد اما بعدها عاشق دختر صاحب باغ می‌شود. حاصل عشقشان هشت فرزند بود.

دوتاشان سرشناس و معروف شدند. کارو شاعر و ویگن خواننده که فرزند چهارم خانواده بود. هنر در ذاتشان بود.

اینکه چطور قسمت می‌شود پدرشان آن ژنهای هنرمند را از گیرودار جنگ نجات می‌دهد، از همان دسته سوالات عجیب تقدیر است. از قول کارو نقل کرده‌اند که پدرش از ترس انقراض نسل ارامنه این همه فرزند به دنیا آورده بود؛ چیزی که کارو نمی‌فهمیدش.

پدرش تاجر فرش بود و به جهت مسائل کاری اول به اراک رفته بود و بعد بروجرد. دوسال از اقامتشان در شهرستان بروجرد نگذشته بود که ذات الریه گرفت و خانواده اش را در فقر و تنگ دستی رها کرد. کارو در این باره می‌نویسد؛

«کشیدیم بار گرسنگی را شهر به شهر، خانه به خانه

و سر کشیدیم شرنگ می‌شهد آفرینش را پیمانه پیمانه

و بعد از آن هر چه بود درد بود، درد بی پدری

بعد از آن هر چه بود حسرت بود، آه بود و احتیاج و دربه‌دری.»

زندگی در چنان شرایطی به سختی می‌گذشت. روزگار دشوار زندگیشان مصادف شده بود با جنگ دوم جهانی؛ همان زمان که ایران در اشغال متفقین درآمده بود.

دو سال اول جنگ روسیه بسیاری از ارامنه را در اردوگاه‌های کار اجباری به کار واداشته بود. بعدها طی پی‌گیری‌های یک افسر ارمنی آزادشان کردند و مثل سیل قحطی زدگان به ایران روانه شدند؛ بیمار و دردمند.

آنقدر گرسنگی کشیده بودند که چند نفرشان با غذاهای چرب میزبانان شمالی که از روی محبت خوراکشان داده بودند، مردند. بعد از چند ماه قرنطینه به اصفهان منتقل شدند.

دخترانشان در میان ایرانی‌ها نور چشمی شدند. بلوندهای اروپایی که خیلی از آنها با افسران عالی رتبه حکومت پهلوی ازدواج کردند.

در میان سیل هجوم آورده از ارمنستان جوان خوش قد و بالایی به نام «باریس» قسمت «هلن» خواهر بزرگ ویگن شد.

آشنایی با «باریس» نقطه روشنی در زندگی قحطی زده‌شان شد.

کارو می‌گفت: «در مراغه بودیم که گیتار اهدایی استالین به خانه ما راه یافت. گیتار را جوان برازنده‌ای به نام باریس با خود به آشیانه تهی از دانه و بیگانه با ترانه ما آورد. از تصادف روزگار بود که باریس به تب عشق هلن دچار شد.

گیتار با نغمه‌های شب زنده دار، پنجره‌های حنجره ویگن را به سوی آفتاب باز کرد. در همین روزها بود که ویگن، «ویگن شدن» را آغاز کرد».

اکنون او با گیتارش گه گاه چراغ روشن خانه تاریک و غمزده می‌شد. لحظه‌های دردناک روزهای ماتم زده خانواده که در حنجره ویگن فریاد می‌کشید.

این فریاد خام تحمل مصائب را برایشان آسان می‌کرد. روزهایی که شبیه گذشته نبودند.

به تبریز رفتند مدتی بعد. آنجا بود که نواختن گیتار برای اولین بار در کنار «لئون گرگوریان» آغاز شد.

لئون او را با آثار بزرگان ارمنی تباری چون «کومقیاس و سایات نوا» آشنا کرد.

آثاری که با سرگذشت ارمنستان همدرد بود و بی‌شباهت با زندگی آنها نبود. مراسم ازدواج باریس و هلن اولین صحنه ای بود که ویگن در حضور غیر اهل خانه اجرا می‌کرد.

اجرایی که دستان تماشاگران را به مدتی طولانی در تشویق ویگن بند کرد. مادرش با افتخار اشک می‌ریخت و اهل خانه مبهوت او را تماشا می‌کردند. با بهبود نسبی وضعیت مالی به تهران رفتند و ویگن توانست در دبیرستان ثبت نام کند.

همان زمان با دختر همسایه شان به نام «گوهار» آشنا شد  که در آینده عروس خانواده‌شان شد. آغاز فعالیت حرفه ای خوانندگی و آشنایی با موسیقی جاز آنجا برایش اتفاق افتاد.

«نیکول الوندی» شوهر خواهرش از جاز نوازان حرفه‌ای بود. ویگن در کافه شمیران و باشگاه ارامنه اجرا می‌کرد و پولش را تا ته خرج دوستانش می‌کرد.

معروفیتش کم‌کم دامنگیر حوضه موسیقی شد و به زودی کاستها پر شد از صدای «ویگن». سلطان جاز ایران لقب گرفته بود. سالها بعد در لس آنجلس به علت بیماری سرطان درگذشت.

به تاریخ ۴ آبان ۱۳۸۲. روزنامه ها نوشتند: « سلطان جاز ایران با جامعه موسیقی خداحافظی کرد».