انیو موریکونه؛ موتزارت سینما

به بهانه زادروز «انیو موریکونه» اعجوبه موسیقی ایتالیایی

موسیقی کوک_عباس ابوالفتحی| روزنامه گاردین «موتزارت سینما» نامیدش. مردی را که پرکارترین آهنگساز فیلم تاریخ سینما است. «انیو موریکونه» زاده دهم نوامبر ۱۹۲۸. اعجوبه‌ای که پی گرفتن رد پای موسیقی‌اش بر صحنه‌های سینما و سالن های مجلل حوصله آدم را سر می‌برد. چهار دهه سایه انداخت بر سینمای غرب. حضوری پر شور و عاشقانه در هوای موسیقی. همان نجوایی که از کودکی روحش را تسخیر کرده ‌بود.

متولد ایتالیا بود. شهر رم. با ترومپت آغاز کرد. خانواده‌اش هم اهل موسیقی بودند ولی او دیوانه موسیقی بود. مجله تایم در ۱۹۸۷ نوشت؛ «پدر انیو خود نوازنده ترومپت بود. او در زمینه موسیقی جاز، اپرا و ضبط موسیقی برای فیلم، ساز می‌نواخت و فرزندش انیو از شش سالگی آغاز به نوشتن موسیقی کرد». روزهای کودکی را هنوز به خاطر دارد. جایی که با «سرجولئونه» آشنا شد. دبستان «یحیی تعمید دهنده». آشنایی که برای هر دو آنها شهرت به ارمغان آورد. لئونه فیلم ساز شد و انیو موسیقی ساز فیلم.

آکادمی سانتاسیسیلیا

علاقه‌اش به موزیک از نظر  هیچ کس دور نمی‌ماند. به خصوص خانواده‌اش که شاهد پرپر زدنش به دور ترومپت بودند. با خودشان فکر کردند این علاقه و استعداد نباید هرز رود. در دوازده سالگی بردنش «آکادمی سانتاسیسیلیا» ثبت نامش کردند. کنسرواتوری در رم که « دانیل بارینوم» و «نینوروتا» در آن درس خوانده بودند. یکی از اهالی آنجا بود که فکر آهنگسازی را در سرش انداخت. ترومپتش را هم با خودش برده بود و سخت تمرین می‌کرد.

۱۹۴۶ مدرک دیپلمش را گرفت و سرریز شد به جامعه موسیقی. هیچکس نمی‌توانست بدون داشتن عشقی عمیق و درونی به چیزی این‌چنین، دل بدهد به معشوقش. همانطور که خودش گفته؛ «معتقدم هر کسی برای ایجاد خلاقیت حرفه خود قطعاً به عاملی متکی است. از زمانی که فهمیدم به موسیقی علاقه‌مند هستم به آثار هنرمندانی مانند باخ، استراوینسکی و… عشق می‌ورزیدم. این آهنگسازان در زندگی من نفوذ کردند و به عبارتی می‌توان گفت مانند اعضای خانواده‌ام بودند». برای تکمیل دانسته‌هایش رفت سراغ «گوفردو پتراسی» و دوستی عمیقی بینشان به وجود آمد.

آغاز کار با رادیو

کارهای اول انیو موریکونه به رادیو اختصاص یافت. برای نمایشنامه‌های رادیویی موزیک می‌نوشت. بعد از جنگ جهانی دوم همراه گروهی که برای ارتش آمریکا و اروپا موسیقی می‌نواخت، همراه شد. هر چند دلش رضایت نداشت که با کسی کار کند اما شرایط مجبورش کرده بود کار کند. جنگ بر روان حساسش تاثیر گذاشته بود و به وضوح در آثارش مشهود بود.

۱۹۵۶ با «ماریا تزاویا» ازدواج کرد و به زندگی‌اش سر و سامان بخشید. حاصلش چهار فرزند بود که دو نفرشان در هنر وارث پدر شدند. بعد از ازدواج بود که دایره فعالیت‌هایش را گسترش داد. با هنرمندان بسیاری کار کرد. بیش از ۵۰۰ ترانه تنظیم کرد. در این دوره «سه تلفوناندو» با صدای «مینا ماتزینی» برایش موفقیت ویژه‌ای به ارمغان آورد.

غوغای سینماگران ایتالیای بعد از جنگ او را هم در خودش بلعید. می‌گفت؛ «فیلم‌ها خوب بودند اما موزیک بد بود. از طرفی به پول نیاز داشتم و به همین دلایل به موسیقی فیلم کشیده شدم». هنر او فراتر از سینما و موزیک فیلم بود اما برخلاف انتظارش آنچه شهرتش را عالم گیر کرد، سینما بود. به ویژه با فیلم های وسترن ایتالیایی که به سبب بودجه‌های کم‌شان نیازمند نوآوری و خلاقیت یک آهنگ ساز بودند تا کارها را ردیف کند برایشان.

یک مشت دلار

فعالیت در بخش سینما در آغاز دهه شصت رخ داد. «یک مشت دلار» فیلمی بود که بیش از دیگر فیلم‌ها جلب توجه کرد. به خصوص برای سینماگران، بسیار جذاب بود. افکت‌هایی که با سوت، صدای نعره، شلاق و چند ساز محلی ساده ایجاد می‌شد بی‌نظیر بودند. با همین ابزارهای ساده بر وسواس‌های گاه و بی‌گاه «سر جو لئونه» فائق می‌آمد. سبکی که ابتکار «تیومکین» و «برنشتاین» بود. انیو برای هر شخصیت یک ساز انتخاب می‌کرد و در یک تم یکسان اجرایش می‌کرد. چیزی که به شخصیت های فیلم هویت می‌داد و این تازگی داشت.

دهه هفتاد تمام هوش و حواسش پرت فیلم شد. دهه ای که دو بار منتخب جایزه «روبان قرمز» ایتالیا و یک بار نامزد دریافت جایزه اسکارش کرد. کارنامه هنری اش تا سال ۲۰۰۰ پر از موسیقی فیلم است.

موتزارت سینما

از این تاریخ تا امروز بیش از ۲۰۰ کنسرت در سالن های مختلف با ارکستر سمفونی رم اجرا کرده؛ موسیقی محض، همانی که برایش تعلیم دیده بود. ۲۰۰۷ با اسکار افتخاری مفتخرش کردند و ۲۰۱۵ برای موسیقی فیلم «هشت نفرت انگیز» باز هم اسکار گرفت. ۲۰۱۲ نشریه سینمایی «ورایتی» با رای هیأت داوری متشکل از ۴۰ آهنگ ساز سینما، موزیک فیلم «ماموریت» را به عنوان بهترین موسیقی فیلمی که تا امروز ساخته شده است، انتخاب کرد. پر فروش‌ترین موسیقی اینترومنتال با فروش تقریبا ۱۰ میلیون نسخه به فیلم «روزی روزگاری در غرب» اختصاص دارد که از کارهای «انیو موریکونه» است.

سرچشمه الهامات موسیقی او از سلیقه‌های شخصی‌اش سیراب می‌شود و تفاوتش با دیگر آهنگسازان هالیوودی در نوع نگرشش به موسیقی است. هم اکنون او به عنوان آهنگساز، رهبر ارکستر ایتالیا، تنظیم کننده، و نوازنده پیانو و تروپت در دو زمینه موسیقی و موسیقی فیلم مورد قبول جامعه هنری است.