موسیقیدانی که مزارش زیارتگاه شد

نورالدین احمد جامی شاعر

موسیقی کوک-عباس ابوالفتحی| جان شرقی داشت و علوم عصر خودش را به کمال می‌دانست. فرصت عمر را به دیدن، شنیدن و گفتن ارج نهاد؛ «نورالدین عبدالرحمان ابن احمد ابن محمد». ادیب ایرانی که بعد از عصر درخشان حافظ، لقب خاتم‌الشعر نصیبش شد.

۲۴ آبان ۷۹۳ خشتش را از خاک هرات قالب زدند. از تاب و توش «خرگرد» جام بود. به روایتی تخلص «جامی» را به همین جهت برگزید.

اجدادش از اهالی «دشت» بودند؛ منطقه‌ای در حوالی اصفهان. بیداد ترکانی که بر ایران حکم می‌راندند، آنها را به هرات کوچاند اما معروف‌ترین شاعر فارسی زبان قرن نهم از یاد نبرده بود، موطن خودش را. در اوان جوانی قبل آنکه تخلص «جامی» برگزیند به «دشتی» معروف  شد، همان وقتی که شعرش آرام آرام شهره آفاق می‌شد. بعدها که عارف شد و از مرز جسم و خاک گذشت «جامی» لقب گرفت. روایتی هست که تخلصش را به احترام ژنده پیل؛ «شیخ احمد جام» برگزیده است.

ادبیات فارسی و عربی را پدرش در همان روزهای شاد کودکی یادش داد. سیزده سال بیشتر نداشت که با پدرش به هرات مهاجرت کرد. در آن زمان «مدرسه نظامیه» هرات یکی از معتبرترین مراکز علمی جهان به شمار می‌رفت.

علوم مرسوم آن زمان بیشتر جنبه ذهنی داشتند و «نورالدین» که فرصت تحصیل در این مکان نصیبش شده بود، از میان آنها حکمت شرق و مشایی، طبیعیات و ریاضی، صرف و نحو، حدیث، اصول و فقه را به دقت فراگرفت. «خواجه علی سمرقندی» و «محمد جرجامی» از عالمان بنامی بودند که «نورالدین» افتخار کسب علم در محضرشان را بدست آورده بود.

بعد از تحصیل در هرات رهسپار سمرقند شد. می‌گفتند شاه آنجا «الغ بیگ» تیموری، علم و عالم را گرامی می‌دارد و سمرقند محل تجمع دانشمندان شده است.

«جامی» که در این اوان، قلم شعرش بی‌نظیر شده بود، تعالیم عرفانی و صوفیانه‌ای را که آموخته بود، به نظم در می‌آورد و سعی می‌کرد به هنرمندانه‌ترین وجه ممکن در اختیار مخاطبانش قرار دهد و خیلی زود به چهره‌ای محبوب و ستایش برانگیز بدل شد.

او به جنبه کاربردی هنر توجه ویژه‌ای داشت. همان طور که در مقام موسیقیدان آن هم  زمانی که بسیاری با موسیقی مخالف بودند، آن را زبانی برای بیان علم و معرفت می‌دانست.

«جامی» با آنکه هرگز در مدح زورمندان چرب زبانی نکرد، عزیز کرده امیران و شاهان زمان خودش بود تا آنجا که حتی بعضی از امیران خودشان را با افتخار، مرید او می‌نامیدند.

افتادگی و ساده زیستی از خصلت‌های معروفش بود و در برخورد با مردم خوشرویی می‌کرد. او دوستدار موسیقی بود و آن را دارای جسم و روان می‌دانست. «جامی» معتقد بود: «هر پیام و دعوت با هر فرهنگ و تمدنی اگر در قالب هنر ریخته نشود، فرصت بقا و نفوذ اندکی نصیبش می‌شود».

«نورالدین ابن محمد جامی» شاعر، ادیب و موسیقیدان فارسی زبان به تاریخ ۲۷ آبان ۸۷۱، در سن ۸۱ سالگی در هرات دیده از جهان فرو بست. . او را در شمال غربی همان شهر آرام دادند. هم اکنون مزارش به حالت زیارتگاه در‌آمده است.