موسیقی فراتر از کلام است

بردیا کیارس:

موسیقی کوک| به جرئت می توان بردیا کیارس را یکی از موسیقی دانان بسیار موفق و یکی از چهره‌های نامدار ایرانی در حوزه موسیقی کلاسیک دانست؛ نوازنده ای چیره دست، آهنگسازی خلاق، معلمی برجسته (عضو شورای فنی هنرستان موسیقی دختران) و رهبر ارکستری توانمند.

بردیا کیارس در خانواده ای هنرمند به دنیا آمد و از چهار سالگی به یادگیری مبانی نظری موسیقی زیر نظر مهران روحانی و سپس مبانی آهنگسازی نزد محمد سعید شریفیان پرداخت.

سنتور را پیش پدرش آموخت و بنا به اصرار پدر، به آموختن ویولن مشغول شد. عاشق پیانو بود، ولی به تجربیات پدر اعتماد کرد و ویولن را برگزید، حتی بعد از آزمون ورودی هنرستان، استادان برایش ساز سنتور را انتخاب کردند، اما باز هم بردیا کیارس، ویولن را ادامه داد. با او گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

چرا ویولن را انتخاب کردید و استادان شما چه کسانی بودند؟

انتخاب ویولن به اصرار پدرم بود. نمی دانم در من چه دیده بود که این ساز را برای من انتخاب کرد. من هم اطاعت کردم و ویولن یاد گرفتم. اولین استادم آقای مهرداد علی آقا بودند. بعد از ایشان، از محضر اساتید متعددی از جمله ابراهیم لطفی، داود فلاحتی، استاد تارخانیان و سهیل دهبستی عزیز استفاده کردم. در آخر هم در مستر کلاس های اساتیدی چون Guy Braunstein، Axel Wilczok ،  Michael Barenboim شرکت کردم.

آیا می توانیم موسیقی ایرانی را ارکسترال اجرا کنیم؟ آیا این امر با ذات موسیقی ایرانی تداخل ندارد؟

صد در صد می توانیم و هیچ تداخل و مشکلی وجود ندارد. چون موسیقی، هنری جهان‌شمول و حتی فراتر از کلام است، پس طبیعتا ما نمی توانیم موسیقی را محدود به جغرافیا و قومیتی خاص کنیم. در حقیقت، اقوام، فرهنگ ها و جوامع مختلف به موسیقی\ ملیت، قومیت و لحن اضافه می کنند، ولی نمی توانند آن را محدود کنند. بسیاری از سازهای غربی امروزی، ریشه های شرقی دارند، این اتفاق نشان دهنده بی مرز بودن و زبان مشترک موسیقی بین تمامی ملل مختلف است.

آیا مجاز هستیم در ارکستر ملی که قطعات ایرانی و اصیل اجرا می کند، از سازهای غربی استفاده کنیم؟

باز هم باید بگویم بله. خیلی از آثار ایرانی با سازهای غربی و بسیاری از آثار غربی با سازهای ایرانی اجرا شده و آثار موفقی هم بوده اند و مهر تاییدی است بر این مطلب که هیچ محدودیتی وجود ندارد. به نظر من این هنر آهنگساز است که بتواند با رنگ آمیزی صحیح ارکستر؛ پیام، احساس و فحوای آهنگ را به شنونده منتقل کند.

آیا برای شما رهبری ارکستر، جایگاه بالاتری نسبت به آهنگسازی یا حتی نوازندگی دارد؟ اگر بله، چرا؟

خیر. اتفاقا نوازندگی را بیشتر دوست دارم. با اینکه هر سه حوزه را تجربه کرده و هر سه را دوست دارم، ولی نوازندگی خیلی حس بهتری به من می دهد. در نوازندگی فقط خودم، سازم و احساساتم هستند، ولی در رهبری دائما در تعاملم و در نتیجه با چالش ها و بار سنگین‌تری روبرو می‌شوم.

مشکلات عمده ارکسترهای ملی و سمفونیک ما چیست؟ چرا رهبرهای ارکسترهای ما مدام عوض می شوند؟

در همه جای دنیا رهبران ارکسترها عوض می شوند و این امری طبیعی است. در کشورهای پیشرفته، قرارداد با رهبران ارکسترها، موقتی است و تعویض رهبران ارکستر، بنا بر اساسنامه ارکستر انجام می شود، ولی در ایران معمولا با جابهجایی مدیران، رهبران ارکستر هم عوض می شوند که این اتفاق، درست نیست. خدا را شکر اکنونن وضع بهتر است و شورایی داریم که برای انتخاب رهبر ارکستر، تصمیم می گیرد و از رهبران متعدد، دعوت به همکاری می کند.

بیشتر در چه حوزه هایی تدریس دارید؟ آیا هنگام تدریس، سخت‌گیر و حتی بداخلاق نیز هستید؟

من بردیا کیارس فقط نوازندگی ویولن، تدریس می کنم و در تدریس هیچ حوزه دیگری وارد نمی شوم. بسیار سخت گیر هستم و اعتقاد دارم شاگرد من تا هر سطحی که موسیقی می آموزد باید درست آموزش ببیند و در آن سطح حرفه ای باشد؛ هم حرفه ای بنوازد و هم اخلاق و منش حرفه ای داشته باشد و در آخر من هم مثل بقیه انسان‌ها گاهی عصبانی و بد خلق می شوم.

شما موسیقی فیلم هم کار کرده‌اید. کدام فیلم برای شما تجربه خاص‌تری بوده است؟

فیلم های متفاوتی در ژانرهای مختلف کار کرده ام و هر کدام تجربه ای خاص بوده اند. هر کدام، مجموعه ای بوده اند از خاطرات خوب و بد. در بخش موسیقی فیلم، نحوه استفاده از موسیقی در فیلم نقش مهمی دارد؛ اینکه موسیقی صرفا در بک‌گراند و تیتراژ باشد یا اینکه موسیقی، ابزاری تخصصی باشد در جهت عمق دادن و رساندن پیام به مخاطب.

بهرام دهقانیار؛ از موسیقیدانان نامدار ایران با شما نسبت خانوادگی دارد. رابطه‌تان با او چطور است؟

باعث افتخار من است که چنین پسرخاله ای دارم. رابطه ای گرم و نزدیک داریم. «بهرام» آهنگساز و نوازنده پیانو است و ما بسیار از تجربیات یکدیگر استفاده کرده ایم. در کل، اکثر اعضای خانواده و اقوام من دستی بر آتش موسیقی دارند. عموهایم «کیوان» و «تورج» هر دو موزیسین هستند. عمو کیوان، نوازنده گیتار و آهنگساز و عمو تورج هم خواننده است و در ارکسترهای مختلف با بزرگانی چون استاد شهناز، استاد پایور و استاد دهلوی همکاری داشته اند.

از همکاری‌تان با استاد بزرگی چون دنیل بارن بویم بگویید.

قطعا می توانم بگویم یکی از بزرگترین افتخارات زندگی من حضور در ارکستر ایشان بود. بعد از امتحان، موفق به گرفتن دو دوره بورسیه شدم و با ارکستر ایشان در معتبرترین سالن های کنسرت دنیا در کشورهای مختلف اجرا داشتم. بسیار آموختم و با بسیاری از نوازندگان درجه یک و تراز اول دنیا آشنا شدم.

چه تفاوت هایی بین ارکسترهای پیشرفته و درجه یک دنیا با ارکسترهای ما وجود دارد؟

متاسفانه اختلاف زیادی وجود دارد. این اختلاف علت های زیادی دارد که بحث بسیار مفصلی است، ولی از مهمترین علت ها می توان به بحث آموزش و فرهنگ سازی اشاره کرد. ما باید در حوزه موسیقی کلاسیک بیشتر آموزش دهیم و فرهنگ سازی کنیم. رسانه های ما باید بیشتر به این موسیقی بپردازند.

تبادل و تعامل بین نوازندگان و رهبران ارکستر از کشورهای مختلف دنیا بسیار مهم و تاثیرگذار است. اگر همه این اصول به صورت منظم و درست اجرا شوند، می توانیم شاهد رشد خوبی در سطح ارکسترهای کشور و همچنین تقاضای مخاطبین برای شنیدن موسیقی کلاسیک باشیم.

بسیاری از اهالی فن معتقدند مقوله موسیقی در ایران با دردسرهای زیادی مواجه است. نظر شما در این باره چیست؟

پاسخ این سوال به مسائل ریشه ای بر می گردد. متأسفانه محدودیت های ناآگاهانه زیاد هستند. چرا نوازندگان ما بعد از اتمام تحصیل در هنرستان یا دانشگاه، جذب آموزشگاه ها برای تدریس می شوند؟

چرا بستر کار در ارکسترها و گروه های حرفه ای برای آنها وجود ندارد؟ بعد از پایان دوران تحصیل، وقت تمرین حرفه ای است، نه تدریس. تدریس حتی می تواند سطح یک نوازنده را به شدت پایین بیاورد، به سوال قبل بر می گردم؛ این هم یکی از عواملی است که سطح ارکسترهای ما را پایین می آورد.

همکاری و تعامل شما با همسرتان (با توجه به اینکه ایشان هم موزیسین هستند) چطور است؟ آیا از ایشان هم کمک فکری و کاری می‌گیرید؟

ما در حدود ۲۰ سال است که با هم زندگی مشترک داریم و خدا را شکر از زندگی ام راضی هستم. همسرم در تمام مراحل زندگی ام کنارم بوده و مرا دلگرم کرده است. همچنین بهترین منتقد و عامل رشد من بوده، زیرا بهتر از هر فردی، مرا می شناسد. برای همه این سال ها از او تشکر می کنم.