وداع با سراج در برج میلاد

نگاهی به آلبوم وداع و اجراهای زنده آن به بهانه روی صحنه رفتنش در دومین سوگواره موسیقایی عاشورا

موسیقی کوک-علی نامجو| چند روز قبل مدیر عامل برج میلاد از برگزاری دومین سوگواره موسیقایی عاشورا در هفته اول مهرماه در سالن همایش‌های این برج، سخن گفت. مجتبی توسل البته به برنامه‌‌ای که چندی قبل در این برج با عنوان «رونمایی از ارکستر فیلارمونیک برج میلاد» برگزار شد، هم اشاره کرد.

هرچند بعد از اینکه آرش گوران استفاده کنندگان از عبارت «ارکستر فیلارمونیک تهران» را به پیگیری قضایی تهدید کرد، به نظر می‌رسید مسئولان برج میلاد عنوان «فیلارمونیک برج میلاد» را برای ارکسترشان در نظر گرفته باشند اما آقای مدیر عامل دوباره از عنوان قبلی یعنی «ارکستر فیلارمونیک شهر تهران» برای توضیح درباره برنامه پیشین استفاده کرد.

او گفت: در ادامه اجرای کنسرت‌های فاخر برج میلاد و بعد از اجرای موفق ارکستر فیلارمونیک شهر تهران، این بار برج میلاد میزبان سوگواره موسیقایی عاشورا با اجرای «حسام‌الدین سراج» است. از تغییر نام دوباره ارکستر تازه تاسیس برج میلاد در سخنان آقای مدیر که بگذریم، مجتبی توسل با اعلام خبر برگزاری دومین سوگواره موسیقایی عاشورا گفت: امسال برج میلاد به روال هر ساله ویژه برنامه‌هایی را برای ایام محرم و صفر در نظر گرفته که اجرای این سوگواره موسیقایی از آن جمله است.

اجرای دوباره آلبوم در برج میلاد

توسل ادامه داد: کنسرت «وداع» به خوانندگی حسام‌الدین سراج و رهبری ارکستر سید محمد میرزمانی در قالب برنامه سوگواره عاشورایی ۵ تا ۷ مهرماه و به صورت رایگان برای علاقه‌مندان به موسیقی در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار می‌شود.

مدیرعامل برج میلاد درباره رپرتوار این اجرا هم این طور توضیح داد: در این سوگواره موسیقایی ۸ قطعه با همراهی «حسام‌الدین سراج»؛ خواننده مطرح کشورمان اجرا می‌شود و قطعاتی هم به صورت دکلمه در بیان حماسه عاشورا توسط هنرمند مطرح کشورمان «وحید جلیلوند» اجرا خواهد شد.

توسل به انتشار محتوای این اجرا در قالب دی وی دی به زبان‌های دیگر هم اشاره کرد و دراین‌باره گفت: این برنامه با حضور گسترده سفیران کشورهای عضو اکو به روی صحنه می‌رود و قرار است این کنسرت به عنوان محصول فرهنگی فاخر و برای انتقال پیام عاشورا به خارج از مرزهای ایران صادر شود.

بناست با مشارکت موسسه فرهنگی اکو در قالب دی وی دی‌هایی به زبان‌های اردو، روسی و ترکی این محصول فرهنگی را به کشورهای عضو صادر کنیم. در خبری که روابط عمومی برج میلاد برای رسانه‌های مختلف ارسال کرده، این طور آمده است: سوگواره شامل اجرای ۸ قطعه در قالب روایتی داستانی از حماسه عاشورا و رشادت‌های حضرت سیدالشهدا (ع) و یاران باوفای ایشان با اشعاری از عمان سامانی است. علاقه‌مندان به حضور در برنامه می‌توانند بعد از بازگشایی سامانه در سایت تیوال بدون پرداخت هزینه جای خود را رزرو کنند.

آغاز و انجام آلبوم وداع

نام حسام‌الدین سراج از سال‌ها قبل به عنوان خواننده‌‌ای که با شنیدن آثارش می‌توان به وجود حالات عرفانی و معنوی در آنها پی برد، مشهور است.

او خواسته یا ناخواسته در انتقال چنین حسی به مخاطب موفق بوده و امروز البته نه در میان گروهی که موسیقی ایرانی مورد علاقه آنها نیست، به خواننده‌‌ای شهره است که هم در نهایت آرامش و طمانینه می‌خواند و هم با انتخاب‌های مناسبش می‌تواند اقشار مختلف جامعه را به نوعی با موسیقی موسوم به موسیقی مذهبی همراه کند.

آلبوم «وداع» یکی از آثار این خواننده اصفهانی است که بدون پیرایه و ابهام سخن عاشورا و امام حسین و کربلا را به میانه میدان موسیقی می‌کشاند. ماجرای شکل‌گیری این آلبوم هم برای خودش جذابیت‌هایی دارد. وداع ظاهرا بر اساس ملودی‌های حسام‌الدین سراج از سوی میرزمانی آهنگسازی شده است. این طور گفته شده که حسام‌الدین سراج برای آهنگسازی آلبوم وداع به سراغ چند نفر از آهنگسازان به نام دهه ۷۰ شمسی می‌رود اما در نهایت قرعه به نام محمد میرزمانی می‌افتد.

بنا به گفته‌های سراج و میرزمانی تکمیل شدن آلبوم وداع حدود ۸ سال زمان برد تا اینکه بالاخره برای اولین بار در سال ۱۳۸۴ با آهنگسازی سید محمد میرزمانی و خوانندگی حسام‌الدین سراج از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد. در نسخه کاستی که بعدا روی سی دی هم آمد، اصغر فردی دکلمه خوانی های این مجموعه را بر عهده داشت و چهره‌های شناخته شده کشورمان در زمینه موسیقی ارکسترال غربی به عنوان نوازندگان آلبوم وداع، در آن حضور داشتند.

درباره اشعار این آلبوم هم باید گفت که به جز یک قطعه که کار مشترک علیرضا قزوه و ابراهیم درویشی بود و دو قطعه از غلامرضا کافی بقیه اشعار شانزده قطعه موجود در آلبوم وداع ۱ و وداع ۲ از گنجینه اشعار عاشورایی عمان سامانی، شاعر مرثیه سرای سده های ۱۳ و ۱۴ هجری است.

یک آلبوم، چند اجرا

آثار منتشر شده در آلبوم وداع بارها و بارها در ایام محرم و سفر در برج میلاد و تالار وحدت تهران به روی صحنه رفته است. به جز اجرای سال گذشته، بقیه اجراهای وداع را میرزمانی روی صحنه رهبری کرده و البته وحید جلیلوند دکلمه اجراها را بر عهده داشته است.

سال گذشته اما برخلاف تجربه‌های قبلیِ روی صحنه بردن وداع، ارکستر ملی ایران سراج را در تالار وحدت همراهی کرد و سید جواد یحیوی دکلمه خوانی را بر عهده داشت. در ضمن این اجرا مربوط به آخرین ماه‌های فعالیت فریدون شهبازیان در ارکستر ملی به عنوان مدیر هنری بود.

آن شب نادر مرتضی پور که به عنوان رهبر میهمان ارکستر ملی را همراهی می‌کرد، چوب رهبری این ارکستر را به دست گرفت و گروه کر هم با رهبری رازمیک اوحانیان آنان را همراهی کرد. آن کنسرت با اجرای قطعات راز، سر خیل مستان، منظور ساقی، غریب آشنا، یک دل و یک یار، سر حق، شوخ شیرین، راه عشق، همسفر، وداع و گریه خون چهاردهم آبان ۱۳۹۷ در تالار وحدت به روی صحنه رفت.

در آلبوم وداع، دستگاه نوا، کرد بیات و شور و دشتی از میان دستگاه‌های ردیف موسیقی ایرانی مورد استفاده قرار گرفته است. گام «وامق» که گام عربی در شور عربی است هم در آلبوم وداع استفاده شده است. این آلبوم در چند باری که اجرا شده، تنظیم‌های متفاوتی داشته و میرزمانی در مقام آهنگساز و تنظیم کننده برای هر اجرای تغییراتی را در صدادهی ارکستر ایجاد کرده است.

مثلا در اجرای برج میلاد سال ۹۳ کرد بیات با نی نامه قیصر امین‌پور خوانده شد. میرزمانی برای اجرای سال گذشته ارکستر ملی هم باز تنظیمی از آلبوم وداع را به فریدون شهبازیان به عنوان مدیر هنری ارکستر ملی ارائه داده بود که تمرینات بر اساس همان باز تنظیم انجام شد و به روی صحنه رفت.

شعار صادرات فرهنگی عملی می‌شود؟

اشعار خلاقانه عمان سامانی شاید بهترین انتخاب برای کلام آلبومی بود که کسی مثل حسام‌الدین سراج بخواهد آن را بخواند. هرچند سخنان مدیرعامل برج میلاد درباره صادر کردن این اجرا به کشورهای دیگر در اوضاع و احوال کنونی جامعه ایران و البته شرایط امروز دنیا اغراق آمیز باشد اما همه صاحب نظران در این یک نکته که در روزگار کنونی جای آثاری آبرومند در میان تولیدات دینی که از نظر هنری هم بتواند ماندگاری پیدا کند، خالی است، با هم اشتراک نظر دارند.

نسل جوان امروز (البته بیشترشان نه همه)ظاهرا بنا به هر دلیلی همان‌طور که ممکن است با افکار پدرانش موافقت نداشته باشد، موسیقی‌های مطلوب نسل پدرانش را هم گوش نمی‌دهد بنابراین شاید باز هم باید دهان گشود به شعارهای تکراری که ظاهرا در این چند ساله هیچ نتیجه‌‌ای هم به دنبال نداشته است؛ باید در زمینه فرهنگی دست به کارهای زیربنایی بزنیم.

البته رایگان بودن اجرای ۵، ۶ و ۷ مهرماه هم حرف دارد. حضور در کنسرتی مجانی هم می‌تواند خوب باشد و هم بد. از این نظر خوب که همه اقشار جامعه می‌توانند در آن حضور داشته باشند و از این نظر بد که شاید به همین دلیل بی‌اهمیت جلو کند.

به هر صورت باید منتظر بمانیم و ببینیم از یک سو آیا میرزمانی بعد از گذر از بیماری برای اجرا در هفته اول مهر ماه آمادگی کاملی برای به دست گرفتن چوب رهبری دارد و از سوی دیگر ارکسترش می‌توانند اجرایی در خور و آبرومند را در مقابل چشم نمایندگان اکو به ثبت برسانند؟ راستی بعد از این اجرا می‌شود درباره تیراژ دی‌وی‌دی‌هایی که قرار است به کشورهای عضو اکو صادر کنند، سوال پرسید.